Türkiye’de son yıllarda hızla büyüyen yatırım fonu sektöründe yaşanan kriz, yüz binlerce yatırımcıyı ve Borsa İstanbul’u etkiledi. Reuters’ın kapsamlı analizine göre düzenleyici kurumlar, bazı portföy yönetim şirketlerinin fonların geri ödemelerini karşılayamayabileceği uyarılarının ardından eylül ayında 7 şirkete ait 131 fonun tasfiyesine karar verdi.
Yatırım fonlarının toplam büyüklüğü yalnızca üç yıl içerisinde 20 milyar doların üzerine çıktı. Türk lirasındaki değer kaybı ve yüksek enflasyon karşısında daha yüksek getiri arayan yaklaşık 500 bin yatırımcı fonlara yöneldi. Bu yatırımcılar arasında siyasetçiler, eski bürokratlar ve ünlü isimler de yer aldı.
Fon sektöründeki hızlı büyüme, bazı fonların borsa ve varlık fiyatlarını manipüle etmek amacıyla kullanıldığı yönündeki uyarılara rağmen devam etti. Yaşanan gelişmeler Borsa İstanbul’a da yansıdı. BIST 100 endeksi, eylül ayında 2008 küresel finans krizinden bu yana en kötü aylık performansını kaydetti.
Fonlara ilgi nasıl arttı?
Türkiye’nin enflasyonu kontrol altına almak ve TL tasarruflarını desteklemek amacıyla uyguladığı sıkı para politikası, yatırımcıların mevduat ve enflasyonun üzerinde getiri sağlayabileceği düşünülen fonlara yönelmesini hızlandırdı.
Reuters’ın aktardığı bilgilere göre bazı fonlarda yatırımlar tek bir hisse veya varlık üzerinde yoğunlaşırken, bazı fonların yatırımcı sayısı oldukça düşük kaldı. Bazı fonlar ise özellikle borsada yeni işlem görmeye başlayan ve likiditesi düşük şirketlerin hisselerinde yoğun şekilde işlem yaptı.
Düşük işlem hacmine sahip hisselerde fiyatların daha sert hareket edebilmesi, bu hisseleri portföyünde bulunduran fonların günlük getirilerinin de yüksek görünmesine yol açtı.
İlk uyarılar 2025’te geldi
Fonlar üzerinden gerçekleştirildiği öne sürülen piyasa manipülasyonlarına ilişkin ilk önemli uyarılardan biri Kasım 2025’te yapıldı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bazı manipülasyonların özellikle belirli fonlar üzerinden gerçekleştirildiğini bildirmiş ve düzenleyici boşlukların kapatılacağını açıklamıştı.
Dönemin SPK Başkanı Ömer Gönül de kuralların etrafından dolaşmak amacıyla kullanılan fonların takip edildiğini belirterek, gerekli durumlarda portföy yöneticilerinin lisanslarının iptal edilebileceği uyarısında bulunmuştu.
Tera ve Pusula’nın varlıkları katlandı
SPK verileri, portföy yönetim sektörünün son bir yıldaki hızlı büyümesini de ortaya koydu. Türkiye’deki portföy yönetim şirketlerinin toplam varlıkları Ağustos 2026’da 329 milyar dolara yükseldi. Bu rakam bir yıl önce 246 milyar dolar seviyesindeydi.
Krizin merkezinde yer alan Tera Portföy ve Pusula Portföy’deki büyüme ise dikkat çekti. Tera’nın yönettiği varlıkların büyüklüğü bir yılda 10 katın üzerinde artarak 14,3 milyar dolara, Pusula’nın yönettiği varlıklar ise yaklaşık 13 kat yükselerek 13,2 milyar dolara çıktı.
Ağustos ayı sonunda Tera sektörün altıncı, Pusula ise sekizinci büyük şirketi konumundaydı. İki şirketin toplam portföy yönetim sektöründeki payı da yüzde 4’ün üzerine çıktı.
Reuters’ın yorum taleplerine Tera ve Pusula tarafından yanıt verilmedi.
Bir yılda yüzde 15 binin üzerinde getiri
Reuters’ın hesaplamaları, bazı fonlardaki olağanüstü değer artışını da gözler önüne serdi.
Tera’nın TLY serbest fonu, 200’den az yatırımcıya sahip olduğu Ocak-Temmuz 2025 döneminde TL bazında yüzde 747 getiri sağladı. Fonun temmuz ayında daha geniş bir yatırımcı grubuna açılmasının ardından kümülatif getirisi eylül ayına kadar yüzde 15 binin üzerine çıktı.
Reuters’ın hazırladığı grafiğe göre 2025’in başında TLY fonuna yatırılan 100 lira, tasfiyeden bir gün önce 15 bin 882 liraya kadar yükseldi.
TLY, tasfiye kapsamına alınan fonlar arasında 102 bin 616 yatırımcı ve yaklaşık 5 milyar dolarlık varlık büyüklüğüyle en büyük fon oldu.
Soruşturmada 217 şüpheli
Fon ve hisse piyasalarındaki manipülasyon iddialarına ilişkin soruşturma da genişletildi. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıklamasına göre soruşturmadaki şüpheli sayısı 217’ye yükselirken, bunlardan 56’sı tutuklandı.
Tutuklananlar arasında Tera ve Pusula ile bağlantılı üst düzey yöneticiler de bulunuyor. Merkez Bankası eski Başkan Yardımcısı ve daha sonra Tera’da görev yapan Erkan Kilimci de tutuklanan isimler arasında yer aldı.
AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya da kendisi ve eşinin kriz öncesinde Özata Denizcilik hisselerinden yüksek kazanç elde ettiği yönündeki iddiaların ardından parti görevlerinden istifa etti. Kaya, iddialar araştırılırken siyasi sorumluluk üstlenmeyi gerekli gördüğünü açıkladı.
Tasfiye süreci altı ay sürecek
Fon krizinin ardından Borsa İstanbul’da da toparlanma işaretleri görüldü. Krizden etkilenen hisselerin endekslerden çıkarılmasına ilişkin değişikliklerin yürürlüğe girmesiyle BIST 100 endeksi perşembe gününü yüzde 2,5 yükselişle tamamladı.
SPK, tasfiye işlemlerinin yaklaşık altı ay süreceğini duyurdu. Belirli fonlarda net yatırım tutarı 1 milyon liranın altında kalan yatırımcıların paralarının tamamının geri ödenmesi planlanıyor. 1 milyon lira ve üzerindeki yatırımlar için ise 1 milyon liralık ara ödeme yapılacak.
TMSF de fonlardan “fahiş kazanç” sağladığı belirtilen yatırımcıların bu tutarları iade edebilmesi amacıyla hesaplar açtı.
JPMorgan analistleri ise yatırım fonu sektöründeki çalkantının Türkiye ekonomisinin 2026 yılı için öngörülen yüzde 3’lük büyüme tahmini üzerinde önemli aşağı yönlü risk oluşturabileceğine dikkat çekti.
Öte yandan fonların büyük bölümünün düşük likiditeye sahip hisseler taşıması, tasfiye sürecinin en önemli belirsizliklerinden biri olarak öne çıkıyor. Fon varlıklarının hangi fiyatlardan nakde çevrileceği ve yatırımcıların toplam kaybının ne kadar olacağı ise henüz netleşmiş değil.
