Dış Ekonomik İlgiler Kurulu (DEİK), Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) ve Çin Milletlerarası Ticareti Destekleme Kurulu (CCPIT) iştirakinde gerçekleştirilen konferansta, “Küresel Tedarik Zincirleri ve Türkiye-Çin İşbirliği” başlıklı bir panel gerçekleştirildi.
Panelde ortalarında Beko, Çimtaş, Softech ile ZTE, FiberHome ve Çin Kömür Kümesi’nin olduğu 3 Türk ve 3 Çinli şirketin temsilcileri, ikili ticaret, üretim ve tedarik zincirlerine ait görüşlerini lisana getirdi.
Beko Çin Pazarlama ve Eser Yöneticisi Onur Türkmen, paneldeki konuşmasında, Çin iktisadının yıllar içinde süratle büyüyerek emek yoğunluklu üretimden teknoloji yoğunluklu üretime geçtiğini ve yüksek teknoloji eserlerinin üretebilen bir merkez haline geldiğini belirtti.
Ülkede birebir vakitte tüketimin de artmaya başladığına, müşterinin yüksek nitelikli eserlere talebinin yükseldiğine işaret eden Türkmen, “Çin’de orta sınıfın 2025 yılına dek 700 milyona ulaşması bekleniyor. Bu nüfus ülke olsaydı dünyanın en büyük üçüncü ülkesi olurdu” dedi.
Türkmen, Türkiye’nin Çin ile ihracatının yıllık 3,2 milyar dolar olduğunu ve toplam ihracatın yüzde 1,3’üne denk gelen bu sayının çok cüzi bir seviyede kaldığını belirtti. Bununla birlikte kelam konusu sayıların aslında bir potansiyele işaret ettiğini kaydeden Türkmen, Türk şirketlerinin Çin’e yönelmeyi sürdürmesi gerektiğini tabir etti.
“Hangi Çin’e gireceksiniz?”
Çin pazarına giren şirketlerin ülkenin kurallarını yeterli anlamaları gerektiğini vurgulayan Onur Türkmen, “Çin’e gireceğiz, tamam lakin hangi Çin’e gireceğiniz de değerli. Şu an burada (Pekin) hava eksi 5 derece. Biraz daha kuzeye çıkarsanız Harbin’de buz şenliği başlayacak, eksi 30 derece. Dört saat güneye uçarsanız Haynan’da güneşlenebilirsiniz, tropikal iklim… Bu yüzden Çin’in neresine ve hangi iklimde mal sattığınız çok önemli” tabirlerini kullandı.
Türkmen, dünya e-ticaret pazarının yüzde 54’ünün Çin’de olduğunu, bunun çok değerli bir fırsat penceresi yarattığını vurgulayarak, “Eskiden Çin’e giren firmalar ‘Biz burada eserimizi nasıl satacağız, kanala nasıl ulaşacağız’ kaygısı. Çekinceler vardı. T-Mall, Pinduoduo ve Jing Dong üzere e-ticaret platformlarıyla direkt çalışabiliyorsunuz. Ayrıyeten bu platformlarla çalışabilmek için size aracılık eden firmalar var. Lojistik artık çok daha kolay ve şeffaf, ödeme sistemleri de dijital. Tedarik zincirinizde bir açıklık var” değerlendirmesinde bulundu.
Çin’deki tüketim trendlerini izlemenin çok kıymetli olduğunu ve bunun Türkiye’ye yeni fırsat penceresi açabileceğine inandığını belirten Türkmen kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Örneğin besin. Çin’in 2022’deki tarım eserleri ithalatı 98,2 milyar dolar ve bu pazar süratle büyüyor. Bu yıl ‘Bekarlar Günü’ olarak isimlendirilen ‘11.11’ alışveriş şenliği periyodundaki tüketici harcamalarında yiyecek-içecek kesimi büyüyen pazarlar ortasındaydı. Birinci 9 ayda Çin pazarı yüzde 5 büyümesinde rağmen yiyecek-içecek kesimi yüzde 19 büyüdü. Türkiye üzere dünyanın en büyük 10 tarım üretici ortasında yer alan bir ülkenin burada çok büyük bahtı olduğunu düşünüyorum.”
Otomotiv ve yeşil enerji
Türkmen, Türkiye ve Çin’in, otomotive ve yeşil güç donanımları üzere her iki ülkenin de üretim kabiliyetine sahip olduğu alanlarda sanayi ve tedarik zincirlerinde işbirliğine gidebileceğine işaret ederek şunları kaydetti:
“Otomotivde şu an Çin’in 45 milyon araçlık üretim kapasitesi var hatta ekstra vardiyaları da eklediğiniz vakit üretim kapasitesi 50 milyonu bulunuyor. İç pazardaki talep ise 25-26 milyon civarında, buna ek olarak 5-6 milyonluk bir ihracat yapıyorlar, şu an dünyanın en büyük ihracatçısı konumundalar. Türkiye ise Avrupa’nın en büyük otomotiv merkezlerinden biri. Yılda 1,3 milyon araba üretiyoruz. İnanıyorum ki Çinli firmalar bu fazla kapasiteyi Çin’de kurmak yerine Avrupa’nın çabucak yanı başındaki Türkiye’de bu yatırımı yaparsalar, hem iş yapma hem de markalı olarak dünyaya açılmak için büyük bir talih elde ederler.”
Benzer bir işbirliğinin, yenilenebilir güç donanımlarının üretiminin de gerçekleşebileceğine dikkati çeken Türkmen, Çin’in dünyadaki güneş panellerinin yüzde 80’ini, rüzgar türbinlerinin yüzde 60’ını ürettiğini, Türkiye’nin de Avrupa’nın en büyük güneş paneli üreticisi olduğunu hatırlatarak, Çinli firmaların bilgi ve teknoloji transferiyle Türk firmalarıyla kuracağı iştiraklerin markalı olarak dünya pazarlarına açılmak için büyük fırsat sunduğunu kaydetti.
Yerelleştirilmiş tedarik zinciri
Türkiye’de telekomünikasyon altyapısı alanında faaliyet gösteren Çinli ZTE Türkiye’nin Teknoloji Koordinatörü (CTO) Gu Şinyu da Çin ile Türkiye tedarik zinciri sistemini optimize etmenin temel noktasının yerelleştirilmiş idaresi güçlendirmek olduğunu vurguladı.
Yerelleştirilmiş bir tedarik zincirinin milletlerarası zincirlere bağımlılığın azaltılması ve global olayların neden olduğu iletim kesintileri ve istikrarsızlığın yol açacağı risklerin azaltılmasına yardımcı olabileceğinin altını çizen Gu, “Çin ve Türkiye, ortasındaki daha istikrarlı ve esnek bir tedarik zinciri oluşturulması, üretimin öngörülemeyen şartlar altında sürdürülmesine katkı sağlayabilir” dedi.
Gu, üretim ve tedarikin yerelleştirilmesinin, şirketlerin üretim planlarını süratli halde uyarlamasına ve pazardaki talebi daha esnek biçimde karşılamasına imkan tanıyacağını belirterek, “Çin ve Türkiye pazardaki değişimlere daha güzel ahenk sağlamak, stok baskısının azaltmak ve üretim verimliliğini artırmak için ortaklaşa süratli reaksiyon veren lokal üretim üsleri kurabilir. Bu tıpkı vakitte teknoloji ve tecrübe paylaşımıyla üretim kapasitesi ve inovasyon kabiliyetinin ortaklaşa gelişmesine katkı sağlayabilir” sözlerini kullandı.
ZTE Türkiye’nin 2017’de NETAŞ’ı satın aldığında, Türk şirketi ile verimli bir satış ve servis grubu kurduğunu, Türk tarafıyla işbirliğinde insan sermayesini koruduğunu vurgulayan Gu, şirketin sabit şebeke ve hücre şebekesi imalinde Türk Telekom ve Turkcell ile ortaklaşa birçok proje gerçekleştirdiğini, 5G baz istasyonlarından mikro uydulara kadar pek çok alanda işbirliklerine girdiğini belirtti.
Hammadde tedariki ve lojistik güç
Çimtaş’ın Ningbo kentindeki çelik üretim tesisinin Genel Müdürü Emrah Erçen de 2002’de kurulan firmanın Çin’de yerleşik birinci yüzde 100 yerli üretim yapan Türk sanayi tesisi olduğunu belirtti.
Ülkelerin global üretim merkezi olmasına tesir eden faktörlerin başında nüfus güçlerinin geldiğine dikkati çeken Erçen, büyük nüfusun imalata yararının yanında büyük bir pazar oluşturduğunu vurguladı.
Erçen, Çin’in Türkiye’nin yaklaşık 12 katı yüzölçümüne, 16 katı nüfusa sahip olduğunu, buna rağmen Türkiye’nin de Avrupa’nın en kalabalık ve en genç nüfusa sahip ülkesi olma avantajını taşıdığını söz etti.
Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin yüzde 20’sine denk gelen 85 milyon nüfusuyla bölgenin en büyük tüketim pazarı olmaya aday pozisyonunda bulunduğunu lisana getiren Erçen, Gümrük Birliği sayesinde Avrupa ile gümrük ve vergi muafiyetiyle ticaret yapabildiği için “avantajlı olarak yatırım yapılabilir konumda” olduğuna dikkati çekti.
Türkiye’nin tarihteki büyük atılımlarına bakıldığında, bunun lojistik kuvvetle gerçekleştirildiğinin görüleceğine işaret eden Erçen, “Türkiye, sahip olduğu yetişmiş iş gücü ve üretim kalitesine karşın ham unsur konusunda ihtiyaçları bulunan bir ülkedir. Çin’in ham husus tedariki alanında yapacağı işbirliği, bu darboğazın aşılarak Türkiye’nin üretim merkezi haline gelmesi açısından bir fırsattır. Türk sanayisi, Çin ile stratejik işbirliği geliştirebilir ve milletlerarası tedarik zincirine katkıda bulunabilir” diye konuştu.
“Türkiye-Çin ticaret ChatGPT’si oluşturabiliriz”
İş Bankası iştiraki Softech Asya’nın Üst Yöneticisi (CEO) Doruk Keser ise kümenin ABD Silikon Vadisi’nde başlattığı inovasyon ofisi teşebbüsünü Şanghay ve Singapur’da kurdukları ofislerle Asya’ya taşıdıklarını, firmanın gayesinin, Asya’daki teknolojileri Türk ortaklarıyla tanıştırmak, bunların entegrasyonu ve inovasyonunda rol oynamak olduğunu tabir etti.
DEİK ve TÜSİAD’ın bu yılın mart ayında yayımladığı iş anketinin sonuçlarına işaret eden Keser, ankete katılanların başta nakliye maliyetlerinden kaynaklanan lojistik sorunları olmak üzere yasal düzenlemeler, lisan uyumsuzluğu, mevzuat sıkıntıları ve finansman meselelerini en değerli mahzurlar olarak saydığına dikkati çekti.
Çin ile Türkiye ortasındaki ticari sıkıntıların esas sebebinin ikili ticaretteki dengesizlik olduğunu, ticaret açığının Türkiye aleyhine büyüyerek sürdüğünü, 2023’ün birinci 9 ayında Türkiye’nin Çin’den 34 milyar dolar ithalat yaparken, Çin’e ihracatının lakin 2,3 milyar dolara ulaşabildiğine dikkati çekerek, “Etkili ve manalı bir tedarik zinciri kurulmadan teknolojinin işe yaramasını yahut bu yapı üzerine kurgulanmasını beklememeliyiz” dedi.
Keser, Türk şirketlerinin Çin’deki işletme ve tüketici talep endekslerine gereğince dikkat göstermediğini belirleterek, “Burada bilgiyi ıskalıyoruz. Dijital platformlara daha fazla odaklanmamız gerekiyor” sözünü kullandı.
Ticaretteki pürüzleri gidermek için yapay zeka ve büyük datadan yararlanılabileceğinin altını çizen Keser, şu değerlendirmede bulundu:
“ChatGPT gibisi büyük lisan modellerini (LLM) şirketlere nasıl açabiliriz diye Çin ile oturup düşünmemiz lazım. Zira bunlar jenerik bir zeka esasen sunuyorlar. Bunları kullanarak ticaretteki pürüzleri çözebilecek neler yapabiliriz? Türkiye’nin ve Çin’in ticaret bilgileri, gümrük mevzuatı, yetkili bakanlıkların sertifikasyon sistemleri, şirketlerin data tabanları ve ticaret bakanlıklarının bilgi tabanlarını birleştirerek bir ‘Türkiye-Çin ticaret ChatGPT’si’ oluşturabiliriz, bir yapay zeka büyük bilgi modeli üzerinde birlikte çalışabilir ve bunu şirketlere yardımcı hale getirebiliriz.”
