TBMM Genel Kurulu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Antlaşması’nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifini görüşmek üzere Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında toplandı. Gündem dışı konuşmalar, milletvekillerine verilen 1’er dakikalık söz, grup başkanvekillerinin gündeme ilişkin değerlendirmeleri ile siyasi parti gruplarının TBMM Başkanlığına sunduğu önergelerin görüşülmesinin ardından kanun teklifine geçildi.
‘İYİ PARTİ OLARAK İTİRAZIMIZ İŞBİRLİĞİNE DEĞİL, BELİRSİZLİĞEDİR’
Teklifin tümü üzerine İYİ Parti grubu adına söz alan Muğla Milletvekili Lütfü Türkkan, “Türkiye neden sınırları, tehdidi ve nihai mahiyeti belirsiz yeni bir askerî yükümlülüğün içine sokulmaktadır? Bu soruların cevabını ve açıklamasını bilmek istiyoruz. 10 yıl süreyle geçerli olacak bir anlaşma bölgemizdeki ve dünyadaki mevcut koşulların aynı kalacağını kim garanti edebilir? Maliyet hesaplaması, uygulama esasları belirlendi mi? İYİ Parti olarak bizim itirazımız işbirliğine değil, belirsizliğedir, ortak savunmaya değil sınırları çizilmemiş yükümlülükleredir, gelişen diplomatik ilişkilere değil millî çıkarlarımızın yeterince güvence altına alınamamasınadır. Sonuç olarak, Türkiye’nin askerî ve mali yükümlülükleri, terörle mücadelede ortak tehdit tanımı, bölgesel çatışmalara taraf olma riskine karşı güvenceler, yürürlük öncesi kurumsal faaliyetlerin hukuki dayanağı ve 10 yıllık çekilme kısıtlaması açıklığa kavuşturulmalıdır” ifadelerini kullandı.
‘CHP OLARAK ANLAŞMAYA OLUMLU OY VERECEĞİZ’
CHP Grup Başkanı Faik Öztrak ise Türkiye’nin Gazi Mustafa Kemal Atatürk öncülüğünde emperyalizm zincirlerini kırarak kurulduğunu kaydederek, “Bölgemizdeki vekalet savaşları özellikle son dönemde büyük acılara yol açmıştır. Mekke Anlaşması doğru kullanılırsa bu acılara son vermek, bölgenin başkalarının güvenlik şemsiyesinden kurtarılabilmesi için de bir fırsattır. Bu iş birliğinden doğan güç yeni savaşlar açmak için değil savaştan caydırmak, barışı sağlamak, sınırlarımızı korumak ve ticareti geliştirmek için kullanılmalıdır. Türkiye Cumhuriyeti gerilimin tarafı değil aklın, dengenin ve barışın sesi olmak zorundadır. Mekke Anlaşması’nın getirdiği caydırıcılığı yıllardır tekrar ettiğimiz OBİT anlayışının ruhuyla, komşuların birbirine saygı duyduğu geniş bir barış zeminine dönüştürmeliyiz. CHP olarak duruşumuz nettir; maceradan uzak, rasyonel ve onurlu bir dış politikayı destekliyoruz ve bölgede hiçbir başka gücün güvenlik şemsiyesi olmasını da istemiyoruz. Türkiye, bu dönemin seyircisi değil Orta Doğu’da güveni ve iş birliğini güçlendiren ortaklıkların tarafı ve yönlendiricisi olmalıdır. Bu çerçevede bu anlaşmaya olumlu oy vereceğiz” diye konuştu.
‘ANLAŞMAYA DESTEK VERECEĞİZ’
Mekke Anlaşması’nın kolektif caydırıcılığı artıracağını vurgulayan MHP Erzurum Milletvekili Kamil Aydın, “Türk ve Türkiye Yüzyılı vizyonumuzun bir gereği olarak Sayın Genel Başkanımızın da veciz ifadelerinde yer aldığı gibi, Türkiye’nin dünya siyasetindeki yeri merkez, yönü ise insanlığın olduğu her yerdir. Dolayısıyla Milliyetçi Hareket Partisi olarak kaos ve çatışmaların ürettiği fırtınalara gebe olan dünyada güven ve istikrarın limanı, barış ve refah ikliminin mimarı bir Türkiye idealine sahibiz hareket olarak. Heva ve hevesten uzak bu ideallerimiz rehberliğinde dünden bugüne ülkemiz ve milletimizin âli menfaatlerini her türlü siyasi mülahazadan bağımsız düşünerek bu yüce çatı altında hareket ettiğimiz gibi bugün de aynı ahlaki tutumumuzu sürdüreceğimizi belirterek söz konusu anlaşmaya Milliyetçi Hareket Partisi Grubu olarak destek vereceğimizi açık ve net bir şekilde ifade etmek isterim” dedi.
‘ANLAŞMAYA OLUMLU YAKLAŞMIYORUZ’
Yeni Yol Partisi İstanbul Milletvekili Hasan Karal ise anlaşmaya dair, “NATO yükümlülüklerimizin saklı tutulmasını olumlu buluyoruz. Bununla birlikte, NATO dışındaki çatışmalarda Türkiye’nin üstlenebileceği askerî sorumlulukların sınırları da açık olmalıdır. Özellikle ilk 10 yıl boyunca tek taraflı çekilme imkanı bulunmayan bir anlaşmada Türkiye’nin hangi şartlarda ve ne ölçüde yükümlülük üstleneceği baştan belirlenmelidir. Hükûmetin açıklamalarını ve anlaşmanın sağlayabileceği faydaları önemsiyoruz. Bununla birlikte Meclisin görevi yalnızca bir anlaşmayı onaylamak değil Türkiye’nin üstleneceği sorumlulukları ve bunların sonuçlarını da sorgulamaktır. Bizler savunma alanındaki iş birliklerinin güçlenmesini destekliyoruz fakat bu iş birliklerinin hukuki sınırlarının, askerî yükümlülüklerinin ve Meclisin denetim yetkisinin açıkça belirlenmesi gerektiğine de inanıyoruz. Bu konulardaki belirsizlikler giderilmediği için kanun teklifine mevcut haliyle olumlu yaklaşamadığımızı ifade ediyorum” değerlendirmesinde bulundu.
‘GÖZÜMÜZ KAPALI BİR ŞEKİLDE SAVAŞA GİTMEYİ REDDEDİYORUZ’
Anlaşmaya ‘hayır’ oyu vereceklerini aktaran DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo, “Beluçlu yoksul çocuklar öldüğünde Pakistanlılar kazanmaması, Sudanlı yoksullar öldüğünde Suudilerin kazanmaması, bölgedeki petrol zenginleri zenginleşince yoksulların ölmemesi, hegemonlar kazanmasın, bölgesel ve küresel barışa olan bütün inancımızla bu paktı reddediyoruz. Bir alışkanlık haline gelen her utanç duyacağınız davranışı gece saatlerine bırakmanızı da eleştirerek bitirmek istiyorum. Bugün 4 Kasım. 4 Kasım operasyonunu bir gece vakti yapmıştınız. Bu pakt da yine en yoksulların, Türkiye’nin en yoksullarının savaş meydanlarına sürüleceği ve hiç yere ölecekleri ve bazen bir komisyon toplantısında, ‘Bakın, biz Libya’ya da tezkere çıkardık, bir ölen de olmadı ‘dediklerinde ölümünün haberini yaptığı için gazetecilerin tutuklandığı, bazı istihbaratçıların, bazı memurların bile bahsinin edilmeyeceği savaşlar çıkmaması için bu paktlara karşı olduğumuzu söylüyoruz. Gözümüz kapalı bir şekilde savaşa gitmeyi reddediyoruz. Bu kürsüyü halkın barış hakkını, yoksulların barış hakkını savunmak için kullanmaya devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
‘ANLAŞMAYA ‘EVET’ DİYENLER KENDİLERİNİ CUMHUR İTTİFAKI’NIN RESMEN ÜYESİ KABUL EDEBİLİRLER’
Yeni Parti İstanbul Milletvekili Namık Tan ise anlaşmaya ilişkin şöyle konuştu;
“Mekke mukaddes bir şehirdir lakin bir anlaşma sırf Mekke’de imzalandığı için mukaddes olamaz, hele ki askerimizi yine ucu belirsiz bir maceraya sürüklüyorsa. Mehmetçik’in asli görevi Suudi vatanını değil, kendi vatanımızı korumaktır. Siz askerimizi çıkarlarınız uğruna pazarlık masasına koyamazsınız. Sözlerime son verirken bu anlaşmaya ‘hayır’ oyu kullanacağını açıklayan DEM Parti, İYİ Parti, YENİ YOL ve Türkiye İşçi Partili milletvekili arkadaşlarıma teşekkür ediyorum. Ortaya koyduğumuz bu kadar gerekçeye rağmen hala anlaşmaya ‘evet’ diyecek olanlar kendilerini Cumhur İttifakı’nın resmen üyesi kabul edebilirler. Biz Mehmetçik’in canını Suudi riyali karşılığında pazarlık masasına koyan bu anlaşmaya muhalifiz. Biz kendi çocuğunu yollamadığı Suudi çöllerine başkalarının çocuklarını yollamak isteyenlere muhalifiz. Biz bu halka yüz yıl sonra yeniden ‘Yemen Ağıdı’ yaktırmaktan hicap duymayanlara muhalifiz.”
‘İLİŞKİLERİN KURUMSALLAŞMASINA GAYRET GÖSTERİYORUZ’
AK Parti Kayseri Milletvekili Hulusi Akar ise “Mekke Ortak Savunma Anlaşması. Bu anlaşma gerçekten bir dayanışma ve caydırıcılık meselesi. Bizim hem Pakistan’la hem Suudi Arabistan’la askeri iş birliği anlaşmalarımız var. Bu anlaşmayla bu ilişkiler biraz daha geliştiriliyor. Geçmişten aldığımız tecrübeler ışığında, ihtiyaçlar ışığında bu anlaşma gündeme geldi. Bu anlaşma hiçbir şekilde NATO’ya alternatif vesaire değil; bu tamamlayıcı bir birliktelik ve hiçbir ülkeye de karşı değil. Şu anda herhangi bir askerimiz yurt dışında olmadığı gibi bundan sonra da herhangi bir şekilde olması gerekirse bu da mutlaka Meclisin iznine tabi olacak, burada herhangi bir sorun yok. Biz bu ilişkilerin kurumsallaşmasına gayret gösteriyoruz. Ayrıca, bu anlaşmada ortaya çıkan birliktelikte diğer ülkelerden de taraflardan da herhangi bir istek, arzu olursa bunların da buraya katılabileceğini fakat onların katılımının da yine Meclisin iznine tabi olduğunu dikkatlerinize sunmak istiyorum” ifadelerini kullandı.
GENEL KURUL KAPANDI
Teklifin tümü üzerine yapılan görüşmelerin ardından maddelere geçildi. Yapılan görüşmeler sonucunda Anlaşma’nın ilk maddesi kabul edildi. Sonrasında Meclis Başkanvekili Adan, birleşimi Perşembe günü saat 14.00’te toplanmak üzere kapattı.
