İsveç merkezli ve Avrupa’nın en değerli fintek şirketlerinden biri olan Klarna, büyük halka arzı için Avrupa borsalarını es geçip rotasını New York’a çevirdi. Klarna’nın bu hamlesi, halka arzlarda görülen ayrışmanın sembolü oldu. CNBC’nin haberine göre, ABD ve Asya’daki güçlü halka arz faaliyetleri, parçalı bir yapıya sahip Avrupa’yı geride bırakıyor. FactSet verilerine göre, bu yıl şu ana kadar Kuzey Amerika’da 153 halk arzda 17,7 milyar dolar toplanırken, Avrupa yalnızca 57 halka arzdan 5,5 milyar dolar elde edebildi.
Bu ayrışma küresel ölçekte de kendini gösteriyor. UBS Küresel Hisse Sermayesi Piyasaları (ECM) Eş Başkanı Tommy Rueger, “Asya bu yıl son derece aktif bir yıl geçirdi ve bize güç ve liderlik sağlayan gerçek bir itici unsur haline geldi” dedi. Rueger, Avrupa’da da güçlü bazı bölgeler olduğunu ve yılın geri kalanında ile 2026’da faaliyetlerin hızlanmasını beklediklerini belirtti. Ancak bugüne kadar Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik bölgesindeki yeni halka arzlar öne çıktı.
JPMorgan Küresel Sermaye Piyasaları Başkanı Kevin Foley de benzer görüş paylaştı. Foley, yıl bitmeden ABD’de 30’dan fazla halka arzın güçlü bir şekilde ilerlediğini söyledi. Foley Avrupa’daki halka arz piyasasını ise “durgun” olarak tanımladı.
Avrupa neden geride kaldı?
Avrupa’nın halka arz piyasasının durumu, bölgedeki borsalar, yatırım bankaları, danışmanlar, finans basını ve halka açılmayı düşünen şirket yöneticileri için endişe kaynağı. Büyük hayal kırıklıklarının nedenlerinden biri ise halka arz süreçlerinin uzunluğu ve öngörülemezliği.
Mizuho’nun EMEA ECM Eş Başkanı Jonathan Murray, Tokyo’dan yaptığı açıklamada, “Halka arz süreci oldukça uzun ve bu süreçte piyasa riski oluşabiliyor” dedi.
Bir şirketin halka arzı o şirketin ne kadar hazır olduğuna bağlı olarak 3 ila 12 ay arasında sürebiliyor. Bu uzun dönemde, genel piyasa dalgalanmaları ya da benzer bir şirketin hisselerindeki ani düşüş bir işlemi raydan çıkarabiliyor. Örneğin, bu yıl MSCI Fransa Endeksi yalnızca yüzde 4,5 yükseldi. Diğer büyük Avrupa endeksleri ise ilkbaharda sert düşüşler yaşadıktan sonra ancak ağustostan itibaren toparlanabildi.
Barclays Hisse Senedi Stratejisti Emmanuel Cau, “ABD, Çin ve Japonya yeni zirvelere ulaşırken Avrupa yapay zekâ desteği olmadan ve jeopolitik endişelerle sınırlı bir bantta sıkıştı” değerlendirmesinde bulundu.
Avrupa’daki halka arzların önemli bir bölümünü destekleyen özel sermaye şirketleri için, halka arz süreçlerinin başarısız olma ihtimali ciddi bir sorun. Özellikle de bir birleşme ve satın alma (M&A) anlaşmasının sunduğu kesinliğe karşılaştırıldığında halka arzlar ciddi derecede daha az cazip görülüyor. Dolayısıyla halka arzdan tamamen çıkış yapmayan sponsorlar önemli bir riske giriyor. Zira halka arz yapan hisse senedinin borsadaki performansı daha da kritik hale geliyor.
Avrupalı şirketler ‘kalite filtresinden’ geçiyor
Bununla birlikte, bazı bankacılar Avrupa’da halka arzların azalmasını, ‘halka açık şirket olmanın gerektirdiği incelemelere hazır şirket sayısının azlığına’ bağlıyor. Jefferies EMEA ECM Eş Başkanı Luca Erpici, piyasaların 2021’deki aşırı hareketliliğe kıyasla “seçici” davrandığını belirterek, “Bence şu anda düzenli bir piyasadayız. Borsalara gelen şirketler için kalite filtresi uygulanıyor, çıta hâlâ yüksek ama dördüncü çeyrekte bazı büyük işlemler göreceğiz. 2026 ile 2027 için güçlü bir halka arz hattı oluşuyor” dedi.
Erpici’ye göre bu “kalite filtresi” özel sermaye destekli halka arzların yavaşlamasının ana nedeni. Halka açık piyasalar, özel piyasalara göre “tutarlı getiri” talep ediyor. Çeyrek dönemler boyunca düzenli sonuç veremeyen şirketler için özel piyasalar daha uygun. Avrupa’nın en büyük özel sermaye şirketlerinden EQT, bu eğilime rağmen 2024’te cilt bakım şirketi Galderma’yı başarıyla halka arz etti. Hisseler halka arzdan bu yana yüzde 125’ten fazla değer kazandı. EQT, bu yıl 5,3 milyar İsviçre Frangı (6,6 milyar dolar) tutarında ek hisse satışı gerçekleştirdi ve kaliteli varlıkların hâlâ başarılı olabileceğini gösterdi.
Datasite verilerine göre, bu yılın ilk yarısında küresel halka arz hattındaki işlem sayısı geçen yılın aynı dönemine kıyasla %2 arttı. Bu, önümüzdeki 6 ila 9 ayda açıklanabilecek daha fazla halka arz işlemi olduğunu gösteriyor.
Buna rağmen, şirketler ve sermaye ABD’ye akmaya devam ediyor. Yakın zamanda dijital varlık şirketi The Ether Machine’i 2,5 milyar dolarlık anlaşmayla halka açan SPAC sponsoru Andrejka Bernatova, ABD piyasasının “derinlik ve likidite” avantajına sahip olduğunu söyledi. Bernatova, “Likidite çok önemli. Eğer işlem likiditeniz yoksa, halka arz olmanın değeri azalıyor” dedi.
Avrupa düzenleyici mevzuatlarındaki parçalı yapıdan muzdarip. ABD’de ise NYSE ve Nasdaq gibi birçok borsa bulunsa da hepsi ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) tarafından denetlenen tek bir düzenleyici çerçevede faaliyet gösteriyor. Avrupa’da ulusal düzenleyicilerin yama gibi bir arada bulunması, karmaşıklıklara ve sürtüşmelere yol açıyor.
Bernatova, yapay zekâ ve enerji dönüşümü gibi geleceğin sermaye yoğun sektörlerinin, büyümek için ihtiyaç duydukları “on milyarlarca ve yüz milyarlarca” doları toplamak amacıyla ABD piyasalarına yönelmek zorunda olduklarını söyledi.
Jefferies’ten Erpici de genel olarak bu görüşe katılsa da güçlü bir şirketin dünyanın her yerinde başarılı olabileceğini belirtti. İsveçli Klarna’nın New York’taki halka arzının, Avrupa’da imkânsız olan bir seçeneğe alternatif değil, uzun vadede en iyi sonucu optimize etme çabası olduğunu söyledi. Erpici, “ABD, kendi ülkesinde başarılı olamayacak şirketler için çözüm değildir” dedi.
