ASİYE ERDURAN
Kovid-19 salgınının tesirleri ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası tedarik zincirinde yaşanan aksama şirketlerin yerli üretime yönelmesine neden oldu.
Bu sebeple birçok şirket, Çin üzere imalat güç merkezlerinden yüz çevirerek, çip ve dokuma üzere eserleri tedarik etmeye çalışırken, global tedarik zincirlerini alt üst edecek yeni bir politikayı devreye almayı planlıyor. Bu kapsamda hükümetler ve global ölçekli şirketler kritik ehemmiyete sahip eserler için “üretimlerini merkeze taşıma” eğilimine yöneldi. Hatta kimi şirketler, yapay zekanın işletmeler üzerindeki olumsuz tesiri nedeniyle yurt içinde üretim yapmakla ilgileniyor.
UBS’in yaptığı ankete nazaran, farklı bölümlerdeki birçok üst seviye yöneticinin tedarik zincirinin kesimlerini ülkelerine yakın bölgelere taşımayı planladığı ortaya çıktı. Ankette, bu eğilimin Avrupa’da yüzde 78, ABD’de yüzde 70 ve Çin’de yüzde 54 oranında olduğu belirtildi.
Bank of America’nın yaptığı bir araştırmada, şirketlerin “üretimin ülke içine taşınması” operasyonlarına yönelik eğilimlerinin yılın birinci çeyreğinde geçen yılın birebir devrine nazaran yüzde 128 arttığı öne çıktı. Aracı kuruluş Strategas Securities’in tahliline nazaran ise, şirketlerin üretim operasyonlarını yakın ülkelere aktarıldığına yönelik “kayda paha bir artış” görüldüğü belirtildi.
Gelişmiş ülkelerden yerli üretim için teşvikler devreye alındı
Diğer taraftan, gelişmiş ülkeler birtakım teşvikleri devreye alarak yatırımlarını kendi ülke sonları içinde tutmaya yönelik adımlar atmaya başladı. Buna örnek olarak ABD’nin çip ve elektrikli araç bileşenlerinin yerli üretimi için verdiği teşvikler gösterilebilir. Avrupa Birliği üye ülkelerinin “çip üretimini artırmak için” açıkladığı 46 milyar dolarlık paket de bu teşviklerden biri oldu.
Reshoring Initiative’e nazaran ABD şirketleri 2022’de yıllık yüzde 53 artışla yaklaşık 360 bin iş ilanıyla imalat dalında rekor sayıda işe alım yapmaya hazırlanıyor. Misal biçimde elektrikli eser üreticileri en çok iş ilanı yapan şirketler ortasında yer alırken, onu çip dahil bilgisayar eserleri üreticileri de izliyor.
“ABD çip üretiminde global liderliğini muhafazaya çalışıyor”
Yongatek Microelectronics CEO’su Ali Baran, mevzuya ait değerlendirmelerde bulundu.
Pandemi ile birlikte üretim ve tedarik krizinin bilhassa çip bölümünde öne çıktığını belirten Baran, ABD ile Çin ortasındaki Tayvan krizine dikkat çekerek, mümkün bir jeopolitik krizle birlikte ortaya çıkacak bir çip krizi riskine karşılık, ABD’nin çip üretme konusunda birtakım adımlar attığını ve bu alanda global liderliğini müdafaaya çalıştığını söz etti.
Bu noktada Türkiye’nin gerek jeopolitik gerek nüfus avantajı olduğunu belirten Baran, global ölçekte faaliyet gösteren çip üreticileri ile işbirlikleri ile yeni bir alternatif ülke pozisyonuna gelebileceğini söyledi. Baran, ayrıyeten belli teşvikler ve muahedeler ile birlikte Türkiye’nin Malezya modeline benzeri bir çip üretim merkezi olabileceğini vurguladı. Uzun vadede ise Türkiye’nin çip üretimi konusunda teknoloji üretebilecek bir potansiyeli olduğunu belirten Baran, çip kesiminde kalıcı olabilmek için rekabetçi ve global entegrasyonu sağlamanın en kıymetli husus başlıkları ortasında olduğunu söyledi.
