İngiliz basını Financial Times’ın haberine göre Çin’in, İran’a yüksek çözünürlüklü bir keşif uydusunu gizli şekilde devrettiği öne sürüldü. TEE-01B adı verilen uydu, Devrim Muhafızları tarafından yaklaşık 36,6 milyon dolar karşılığında kontrol altına alınırken, Orta Doğu’daki ABD hedeflerine yönelik operasyonlarda kritik istihbarat sağladığı belirtildi.
Haberde, söz konusu uydunun İran’a ABD üsleri ve askeri unsurları izleme konusunda daha önce sahip olmadığı düzeyde gelişmiş bir kabiliyet kazandırdığı ifade edildi. Tahran yönetiminin bu stratejik sistemi doğrudan Devrim Muhafızları’nın kontrolüne verdiği ve operasyonel süreçlerde aktif olarak kullandığı aktarıldı.
Sızdırılan askeri belgelere göre TEE-01B, 2024’ün sonlarında Çin’den fırlatıldıktan kısa süre sonra Devrim Muhafızları Hava-Uzay Kuvvetleri tarafından devralındı. Uydu, gerçek zamanlı koordinatlar ve yüksek hassasiyetli görüntüler sağlayarak İran’ın saldırı planlamasında önemli rol oynadı.
Saldırılar öncesi ve sonrası takip edildi
Uydu verilerinin özellikle insansız hava aracı ve füze saldırıları öncesi ve sonrasında yoğun şekilde kullanıldığı, ABD’ye ait üs ve tesislerin düzenli olarak görüntülendiği kaydedildi. Faaliyet alanının Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’nden Irak, Ürdün ve Bahreyn’e kadar uzandığı ifade edildi.
Kayıtlara göre Bahreyn’deki ABD Beşinci Filosu ile Erbil çevresindeki askeri noktalar da yakın takibe alındı. Bu bölgelerin bir kısmı daha sonra İran tarafından düzenlenen saldırıların hedefi oldu. Ayrıca sistemin yalnızca askeri tesisler değil, enerji altyapıları ve limanlar gibi kritik sivil noktaların izlenmesinde de kullanıldığı belirtildi.
“Yörüngede teslimat” modeli
Uydu transferinin Çin merkezli Earth Eye Co tarafından geliştirilen ve “yörüngede teslimat” olarak adlandırılan özel bir modelle gerçekleştirildiği aktarıldı. Bu yöntemde, Çin’de üretilip uzaya gönderilen sistemler yörüngeye ulaştıktan sonra alıcı ülkeye devrediliyor.
Anlaşma kapsamında İran’ın, Pekin merkezli Emposat şirketinin küresel yer istasyonu ağına erişim sağladığı ve böylece uydusunu dünya genelinden yönetebildiği ifade edildi.
Yüksek çözünürlükle istihbarat üstünlüğü
Yaklaşık yarım metre çözünürlük kapasitesine sahip TEE-01B’nin, Batılı ticari uydu sistemleriyle rekabet edebilecek seviyede olduğu belirtilirken, İran’ın yerli Noor-3 uydusuna kıyasla çok daha gelişmiş olduğu vurgulandı. Yeni sistem sayesinde İranlı analistlerin askeri hareketlilik ve altyapıdaki değişimleri detaylı biçimde izleyebildiği kaydedildi.
36,6 milyon dolarlık anlaşma
Belgeler, Devrim Muhafızları’nın Eylül 2024’te uydu sisteminin tam kontrolü için yaklaşık 36,6 milyon dolarlık ödeme yapmayı kabul ettiğini ortaya koydu. Yuan üzerinden gerçekleştirilen anlaşmanın fırlatma hizmeti ve teknik desteği de kapsadığı bildirildi.
Eski CIA analisti Jim Lamson ise bu hamleyi İran’ın askeri varlıklarını korumaya yönelik “dağıtılmış yapı” stratejisinin parçası olarak değerlendirdi. Lamson, farklı ülkelerdeki yer istasyonları sayesinde sistemin hedef alınmasının zorlaştığını ifade etti.
Çin yönetimi ticari uzay faaliyetlerinin sivil nitelikte olduğunu savunurken, Batılı yetkililer bu tür teknolojilerin askeri amaçlarla kullanıldığına yönelik endişelerini sürdürüyor. Daha önce de Çinli şirketlerin Yemen’deki Husilere uydu verisi sağladığı yönünde iddialar gündeme gelmişti.
