Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Antalya Diplomasi Forumu (ADF) kapsamında yürütülen yoğun diplomasi trafiğine dair önemli açıklamalarda bulundu.
Forumda 23 devlet ve hükümet başkanı, 13 devlet ve hükümet başkan yardımcısı ve 50 bakanın ağırlandığını yazan Fidan, uluslararası gündemi şekillendirecek kritik görüşmelere ev sahipliği yaptıklarını ifade etti.
Gazze için ortak irade
Antalya Diplomasi Forumu’nun kapanış töreni kapsamında düzenlenen basın toplantısında konuşan Bakan Fidan, forum marjında gerçekleştirilen özel toplantıların detaylarını şöyle aktardı:
“Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan ile gerçekleştirdiğimiz dörtlü toplantıda bölgemizde barış ve istikrarı destekleyici adımları ve seyrüsefer serbestisinin kalıcı olarak tesisine yönelik muhtemel girişimleri ele aldık. Bölgemizin geleceğine ilişkin ortak bir vizyon geliştirmek amacıyla atacağımız somut adımları tespit ettik. 6 Müslüman ülkenin bir araya geldiği toplantıda ise Gazze Barış Planı’nın safahatını ele aldık. Sürece ilişkin ortak irademizi teyit ettik. Bölgemizde kalıcı barışın tesisine yönelik birlikte hayata geçireceğimiz ortak planlamaları ele aldık.”
“Bölgesel krizleri bölgesel aktörler çözer”
Forumun fikri zemininde geleceğin diplomatik mimarisinin tartışıldığını kaydeden Fidan, öne çıkan ana fikri şu şekilde paylaştı:
“Oturumlarımızda bölgesel krizlerin ancak o coğrafyanın kendi dinamikleriyle ve bölgesel aktörlerin etkin katılımıyla çözüme kavuşturulacağı fikri belirgin biçimde öne çıktı. Korumacılığın yükseldiği bir çağda yatırımların, serbest ticaretin ve bağlantısallık projelerinin istikrara yapacağı katkıyı tekrar tekrar vurgulama imkanı oldu. Jeokonominin yeniden tanımlandığı günümüzde küresel ve ulusal öncelikler arasındaki dengenin nasıl kurulacağı etraflıca ele alındı.”
Yeni nesil diplomasi
Afrika kıtasına bu yıl özel bir önem verdiklerini dile getiren Bakan Fidan, diplomasinin kapsamını genişlettiklerini ifade etti:
“Geleceğin dünyasına şekil verecek olan yapay zekanın jeopolitiği, kritik mineraller üzerinden yürütülen stratejik rekabet ve küresel enerji haritasının yeniden çizilmesi konuları da bu seneki forumda panellerimizde tartışıldı. COP31’e giden süreç bağlamında gıda güvenliğinin önemiyle kuraklık ve iklim değişikliğine karşı atılacak adımların jeopolitik gerilimlere kurban edilmemesi gerektiğinin altını çizdik. Yarını tasarlamak teması altında icra ettiğimiz forumumuzda yarının gerçek sahiplerini de ihmal etmedik.”
“Kurtarıcı bekleme dönemi bitti”
Diplomasi Forumu’nun kapanışında basın mensuplarının sorularını cevaplayan Dışişleri Bakanı Fidan, özellikle bölgedeki dörtlü ittifak ve Gazze Barış Planı üzerine kritik açıklamalarda bulundu.
İsrail basınında yer alan “radikal Sünni ittifakı” yakıştırmalarına tepki gösteren Fidan, bölgenin geleceğinin ancak bölge aktörleriyle şekilleneceğini iletti.
“Bölge kendi potansiyelini harekete geçiremiyor”
Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan ve Mısır arasındaki görüşme trafiğinin amacını açıklayan Fidan, şu ifadeleri kullandı:
“Bu dört ülkenin bölgesel sahiplenmeyi gerektiren bütün konuları ama bütün konuları ele alarak sahici, gerçekçi uygulanabilir bir gündemle yoluna devam etmesi hedefleniyor. Bizim rasyonel bir tespitimiz var; bu bölge olması gereken işbirliği imkanlarını kullanmadığı için kendi potansiyelini hayata geçiremiyor. Liderlerimizin iradesini ekonomi, teknoloji, sağlık ve savunma gibi birçok alanda hayata geçiriyoruz.”
“Rastgele ittifaklar kurmuyoruz”
İsrail’den gelen eleştirilere doğrudan cevap veren Bakan Fidan, bölgedeki kutuplaşmaya dikkat çekerek şöyle devam etti:
“Biz İsrail gibi değiliz. Onlar Kıbrıs ve Güney Kıbrıs Rum yönetimiyle bir araya gelip bölgedeki Müslüman ülkelere karşı rastgele bir ittifak kurdular. Biz onların yaptığını yapmıyoruz. Biz bölgemizdeki çatışmaları nasıl söndürürüz, istikrarı nasıl hayata geçiririz, onun arayışı içerisindeyiz. Eğer dışarıdan yardım beklemeye, kurtarıcı beklemeye bu bölge devam ederse, bu sorunlarla eninde sonunda baş başa kalmaya devam edecek.”
Gazze’deki soykırımı durdurmaya yönelik diplomatik çabaların sürdüğünü belirten Fidan, Trump ile yapılan görüşmelere ve sonrasındaki sürece değindi:
“Gazze Barış Planı’nın başlangıcına sebep olan grup, geçtiğimiz yıl Eylül ayında Sayın Trump’la bir araya gelmişti. Buradan çıkan irade ile Gazze Barış Kurulu gibi mekanizmalar hayata geçirilmeye başlandı. Şimdi bu kurucu ruhu oluşturan ülkelerle tekrar bir araya geldik. Gazze soykırımını durdurmaya ve tersine çevirmeye yönelik çalışmalarımız nerede, alınan kararlar bizi nereye getirdi? Bununla ilgili çok detaylı tartışmaları ele aldık.”
“Antalya küresel bir merkeze dönüştü”
Forumun genel atmosferini de değerlendiren Fidan, Antalya’nın küresel bir merkeze dönüştüğünü kaydetti:
“Diyaloğun yerini kutuplaşmanın almaya başladığı böylesine çetin bir dönemde, Antalya Diplomasi Forumu dünyada işine az rastlanır bir umut, diyalog ve çözüm zeminine dönüşmüştür. Türkiye olarak dış politikamızı dar çerçevelere hapsolmadan, diplomasiyi barışın anahtarı olarak gören bir anlayışla sürdürmeye devam edeceğiz.”
“Ateşkesi uzatmak şart”
İran ile ABD arasında Pakistan’ın ara buluculuğunda süren müzakereleri yakından takip ettiklerini yazan Bakan Fidan, gelinen noktayı açıkladı:
“Görüşmelerde kritik bir aşamaya gelindiği ortada. Her iki tarafta da ciddi bir niyet ve görüşmeleri devam ettirme iradesi var. Mevcut ateşkesten sadece taraflar değil, bütün dünya rahatlamış durumda. Ancak en başta da söylemiştik; iki haftalık süre bu kadar kapsamlı bir dosya için yeterli değil. Bütün konuların iki haftada çözülmesi mümkün olmayacak. Dolayısıyla yeni bir uzatmaya ihtiyaç var. Bu konuda iyimserim ancak çok kritik bir-iki başlıkta hala görüş farklılıkları devam ediyor.”
“Kimse yeni savaş istemiyor”
Önümüzdeki hafta dolacak olan ateşkes süresine dikkat çeken Fidan, bölgedeki savaş endişesine dair şunları ekledi:
“Ateşkesin sona ermesiyle beraber tekrar yeni bir savaşın başlamasını kimse istemiyor. Forumda buluştuğumuz doğudan batıya tüm aktörler, savaşın tekrar başlamaması için endişelerini bize iletiyor. Umudumuz, dünya kamuoyunun baskısıyla ateşkesin uzatılması ve çözülemeyen başlıkların bu sürede halledilmesidir. Pakistan tarafıyla da ‘bir sonraki adım ne olmalı’ kapsamında önemli bir görüşme yaptım.”
Ukrayna ve Rusya’dan İstanbul süreci için yeşil ışık
Forumun bir diğer önemli gündem maddesi ise Rusya ve Ukrayna tarafının İstanbul’daki müzakere zeminine bakışı oldu. Fidan, Rusya Dışişleri Bakanı Lavrov ve Ukrayna Dışişleri Bakanı Sibiga’nın açıklamalarını şu şekilde değerlendirdi:
“Antalya Diplomasi Forumu, hem Rusya hem Ukrayna Dışişleri Bakanlarının katıldığı tek platform olma özelliğini koruyor. Türkiye’nin tarafları bir araya getirme tecrübesi malum. Hem Lavrov hem de Sibiga, İstanbul sürecine olumlu baktıklarına dair burada açıklamalarda bulundular. Biz tarafların bu konudaki pozisyonlarını ve görüşme niyetlerini titizlikle takip etmeye devam ediyoruz.”
“İran gerilimi Gazze ve Ukrayna’yı unutturmasın”
Dünya kamuoyunun dikkatinin İran ve ABD arasındaki gerilime kaymasından duyduğu endişeyi dile getiren Bakan Fidan, bu durumun bir “stratejik körlüğe” yol açmaması gerektiğini açıkladı:
“İran-Amerika müzakereleri devam ederken, bu durum Ukrayna’daki barış çabalarını ve Gazze’deki barış planını birdenbire unutturdu. Dünya kamuoyunun ilgisi bu yöne kayınca buralarda aksamalarla karşılaşmayı stratejik bir endişeyle karşılıyoruz. Kapasitemiz var, dikkatimizi dağıtmamalıyız. Ukrayna ve Gazze meseleleri hayati önemini koruyor.”
“Model bir diplomasi”
Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki barış sürecinde gelinen noktayı “model bir diplomasi” olarak niteleyen Fidan, Washington’daki son gelişmelere değindi:
“Güney Kafkasya’da barışın temini için ciddi bir çabamız var. Washington’da yapılan törenle barış anlaşmasına paraflar konuldu; nihai imza için sadece bir-iki adım kaldı. İki tarafın da samimi olduğunu görüyoruz. Azerbaycan’ın yapacağı barış, bölge halkları için fevkalade önemli bir istikrar kapısı açacak.”
“İsrail, Lübnan’da fırsat kolluyor”
İsrail’in Lübnan’daki işgal politikalarını sert bir dille eleştiren Fidan, İran-ABD arasındaki diplomatik trafiğin İsrail tarafından bir “maske” olarak kullanıldığına işaret etti:
“Lübnan bir kez daha savaşın acımasız pençesine kurban gidiyor. Bir milyondan fazla insan evinden oldu. İsrail, Gazze’deki işgal politikalarını burada da uygulamaya başladı. İran-Amerika müzakereleri bu durumu gölgede bırakmış gibi gözüküyor; İsrail bu fırsattan istifa ederek bölgede bir oldu bittiye neden olmaya çalışıyor. Buna müsaade edilmemesi lazım.”
“Ege ve Doğu Akdeniz’deki ittifaklarda bize güvence verilmedi”
Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs arasındaki askeri ittifaka dair gelen bir soruyu cevaplayan Fidan, bölgedeki askeri kamplaşmanın hedefinde Türkiye olduğunu şöyle açıkladı:
“Yunanistan da bir NATO parçası. Ancak İsrail, Yunanistan ve Kıbrıs Rum yönetiminin bir araya gelip askeri ittifak kurması, somut birlikler oluşturması durumunda tehdit önceliği bellidir, o da Türkiye ve diğer bölge ülkeleridir. Bunun başka bir izlenim oluşturmasını kimse bekleyemez. Ne öncesinde ne de sonrasında bize ‘Bunu size karşı yapmıyoruz’ diye bir güvence veya beyan verilmedi. Tam tersine, ittifak seremonisinde İsrail Başbakanı, Yunanistan Başbakanı ve Rum Kesimi lideri yan yanayken yapılan beyanlar, bu ittifakın neden yapıldığını ve ruhunu zaten tanımlıyor.”
“Tepkileri müzakere hatırına düşük tuttuk”
Yunanistan ile yürütülen diplomatik süreç nedeniyle bugüne kadar tepkileri düşük tuttuklarını ifade eden Fidan, şöyle devam etti:
“Ortadaki gerçekler ışığında, bizim ortaya koyduğumuz tepkinin Yunanistan’la yürüttüğümüz müzakere sürecinden dolayı az bile olduğunu düşünüyorum. İş birliği ruhunu rahatsız etmek istemedik ama o toplantıda İsrail Başbakanı’nın söylediği şeyler ortada. Somut askeri yapılanmalar ve iş birlikleri var, bunları görmezden gelemeyiz. Yunanistan bunu başka türlü anlatabilir, saklayabilir ama gerçek bu.”
“Avrupa’da başka bir örneği yok”
Avrupa’da Yunanistan dışında bu türden bir askeri iş birliği veya ortak birlik kurma anlaşması imzalayan başka kimse yok. Bu sadece bizim için değil, tüm bölge ülkeleri için bir endişe kaynağıdır. Bölgedeki Müslüman ülkeler ciddi bir korku içinde ve soru soruyorlar. İsrail’in işgalci ve yayılmacı politikası ortadayken, Türkiye’nin ‘gereksiz yere endişe ürettiğini’ söylemek doğru değil. Ortada realiteler var. Türkiye kendisini koruyacak güçtedir ama bu ittifaka endişeyle bakan daha zayıf ülkelerin sesi de duyulmalı.”
