NATO ittifak tarihinin en önemli toplantılarından birine sahne olan NATO İstanbul 2004 Zirvesi’nin ardından Türkiye, bu kez de “belirsizlikler çağı” olarak adlandırılan dönemde dünya liderlerini ağırlayacak.
Başkent Ankara’nın ev sahipliğinde gerçekleştirilecek 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, İttifak’ın ve küresel güvenlik mimarisinin geleceği bakımından kritik öneme sahip.
Türkiye’nin diplomatik ağırlığını görünür kılması beklenen Ankara Zirvesi’nin, dünya liderlerini ağırlamasının yanı sıra Türkiye’nin NATO içindeki yükselen ağırlığını gösteren diplomatik bir sahne olması planlanıyor.
Zirvenin, Türkiye’nin askeri katkısını, savunma sanayisini, kriz yönetimi kapasitesini ve lider diplomasisini aynı anda görünür kılması öngörülüyor.
Külfet paylaşımı, zirvenin temel gündem maddelerinden birini oluşturuyor.
Başta ABD Başkanı Donald Trump olmak üzere 32 devlet başkanı, dışişleri ve savunma bakanları, Ankara’da bir araya gelecek.
NATO üyesi ülkelerin yanı sıra AP4 (Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore) ülkelerinin de katılacağı zirve, Avrupa-Atlantik ve Hint-Pasifik güvenlik gündemlerini aynı masada buluşturacak.
Savunma Sanayi Forumu
Son 3-4 yılda NATO’nun yan etkinliği şeklinde tasarlanan Savunma Sanayi Forumu, ilk kez zirvenin resmi programının parçası haline gelecek.
2004’te İstanbul’daki NATO Zirvesi’nde hayata geçirilen ve Katar, Bahreyn, Kuveyt ile Birleşik Arap Emirlikleri’nin yer aldığı İstanbul İşbirliği Girişimi kapsamında dışişleri bakanları düzeyinde özel oturum düzenlenecek ve NATO İstanbul İşbirliği Girişimi Dışişleri Bakanları Toplantısı yapılacak.
Türkiye, NATO üyesi 32 devlet ve hükümet başkanının yanı sıra davetli çok sayıda lideri, yaklaşık 100 bakanı, çok sayıda üst düzey diplomatı, uluslararası kuruluş temsilcilerini ve binlerce yabancı misafiri ağırlayacak.
Dünyanın dört bir yanından 3 bine yakın gazeteci, televizyon ekibi, foto muhabiri, dijital medya temsilcisi ve uluslararası yayın kuruluşu, zirveyi takip etmek için akreditasyon başvurusunda bulundu.
Zirve kapsamında 48 bin 841’i emniyet, 7 bin 447’si jandarma olmak toplam 56 bin 288 güvenlik personeli görevlendirilecek.
Ayrıca suç ve suçlularla mücadele amacıyla siber ortamda 7/24 esasıyla sanal devriye faaliyetleri için 639 personel görevlendirilecek.
Zirve kapsamında Ankara, Esenboğa ve Mürted olmak üzere 3 havaalanı ile katılımcılara hizmet verilecek.
Zirve marjında 28-29 Haziran’da İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda NATO Parlamenter Zirvesi, 6 Temmuz’da zirveye katılacak müttefik daimi temsilcileri ve Ankara’da mukim büyükelçileri için gayriresmi davet, 6 Temmuz’da SAM-Chatham House Çalıştayı, 7 Temmuz’da “NATO Ankara Summit Dialogues” başlıklı panel dizisi, 7-8 Temmuz’da SETA-MSC “Allies at Ankara” başlıklı etkinlik ve 7-8 Temmuz’da “Transatlantik Siyaset Planlamacılar Yuvarlak Masa Toplantısı”, yan etkinlikler olarak düzenlenecek.
2004 İstanbul Zirvesi, dönüşüm sürecinin önemli dönüm noktası
NATO’nun 55 yıllık tarihindeki 17. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi olan İstanbul Zirvesi, İttifak’ın dönüşüm sürecinde önemli bir dönüm noktası kabul ediliyor.
Zirveye o dönem NATO üyesi 26 ülkenin yanı sıra İttifak ile işbirliği yapan 20 ülkenin devlet ve hükümet başkanları, dışişleri ve savunma bakanları ile sivil ve askeri yetkilileri katıldı. Toplam 46 ülkenin temsil edildiği toplantılar, uluslararası güvenlik gündeminin şekillendirilmesinde önemli rol oynadı.
İstanbul Zirvesi, özellikle NATO’nun Afganistan’daki rolünün genişletilmesi, Irak güvenlik güçlerine eğitim desteği verilmesi ve 7 yeni üyenin (Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya, Slovenya) İttifak içindeki ilk zirvesi olması bakımından dikkati çekti.
Bu 7 ülke, NATO’nun Soğuk Savaş sonrası gerçekleştirdiği en büyük genişleme dalgasının parçası olarak 29 Mart 2004’te resmen üye yapıldı.
Dolayısıyla İstanbul Zirvesi, bu ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarının NATO Zirvesi’ne ilk kez tam üye sıfatıyla katıldıkları toplantı oldu.
Zirve, Kuzey Atlantik Konseyi (NAC), NATO-Rusya Konseyi, NATO-Ukrayna Komisyonu, Avro-Atlantik Ortaklık Konseyi (EAPC) olmak üzere 4 ana toplantıdan oluşuyordu.
Önemli dünya liderlerinin katıldığı zirvede dönemin ABD Başkanı George Bush, İngiltere Başbakanı Tony Blair, Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac, Almanya Başbakanı Gerhard Schröder, ABD Savunma Bakanı Donald Rumsfeld, Afganistan Devlet Başkanı Hamid Karzai, Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili, Irak Dışişleri Bakanı Hoşyar Zebari, İtalya Dışişleri Bakanı Franco Frattini ve birçok ülkenin üst düzey temsilcileri, İstanbul’da bir araya geldi.
Zirve kapsamında NATO-Rusya Konseyi Toplantısı düzenlendi ancak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İstanbul’a gelmedi ve bu durum o dönemde dikkati çekti.
Toplantı, Putin’in katılmaması ve Rus birliklerinin Gürcistan ile Moldova’dan çekilmesine ilişkin konularda ilerleme sağlanamaması nedeniyle beklenen ilgiyi görmedi.
Dönemin Çek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Vaclav Klaus ise ülkesindeki hükümet krizi nedeniyle zirveye katılamadı, NATO üyeliği için bekleyen Arnavutluk, Hırvatistan ve Makedonya’ya üyelik tarihi verilmedi.
NATO’nun Afganistan’daki varlığının genişletilmesi ile Bosna Hersek’teki operasyonun sonlandırılmasının yanı sıra Irak güvenlik güçlerine eğitim desteği sağlanması ve İttifak’ın operasyonel kabiliyetlerinin güçlendirilmesi yönünde kararlar alındı. Bunun yanı sıra yeni ortaklık girişimlerinin başlatılması da karara bağlandı.
Eski ABD Başkanı Bush, zirveden bir gün önce Ankara’ya gelerek Türk yetkililerle görüşmeler yaptı. Zirvenin son gününde ise Galatasaray Üniversitesi’ndeki konuşmasında Türkiye’nin Avrupa ile yapay sınırlarla ayrılmasına karşı olduklarını ifade etti.
Olağanüstü güvenlik önlemleri
2004’te de zirve için olağanüstü güvenlik önlemleri alındı. Yaklaşık 3 bin delege ve 3 bin 500 basın mensubunun katıldığı organizasyonda İstanbul, güvenlik çemberiyle korundu.
NATO Zirvesi nedeniyle Kapalıçarşı belirli sürelerle ziyarete kapatılırken PTT de zirve anısına özel tarih damgalı zarf ve posta materyalleri hazırladı.
Zirvenin devam ettiği sırada uluslararası kamuoyunu etkileyen önemli bir gelişme Irak’tan geldi.
Irak’ta egemenliğin geçici hükümete planlanandan daha erken devredildiği haberi, liderlerin İstanbul’daki toplantıları esnasında dünyaya duyuruldu.
Böylece NATO liderleri, İstanbul’da geleceğin güvenlik politikalarını tartışırken dünya siyasetinin en önemli gelişmelerinden biri de aynı saatlerde gerçekleşmiş oldu.
2004 İstanbul NATO Zirvesi, alınan kararlar, uluslararası katılım düzeyi ve güvenlik politikalarına etkileri bakımından NATO tarihinin en önemli zirvelerinden biri olarak kayıtlara geçti.
