İsrail İran savaşı cuma gününden bu yana küresel finans piyasalarında dalgalanmalara yol açıyor. Tahran’ın misilleme olarak dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini kapatabileceği yönündeki endişeler de artıyor.
Böyle bir durumda küresel petrol ve doğalgaz arzının kesintiye uğraması söz konusu olabilir ve bu da dünya genelinde yeni bir enflasyon dalgasını tetikleyebilir.
MarketWatch’un haberine göre, LPL Financial Makro Strateji Başkanı Kristian Kere konuyla ilgili açıklamasında, “Piyasaların asıl endişesi, küresel petrol ve doğalgaz için kritik bir geçit olan Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılma ihtimaline” dikkat çekti.
İsrail’in İran’a hava saldırısı düzenlemesinin ardından aynı gece petrol fiyatları %14’e kadar yükseldi. Bununla birlikte petrol fiyatları cuma günü 75 doların üzerinde ulaşılan zirveye tutunamadı. Batı Teksas ABD petrolü varil başına 72,70 dolardan, Brent petrol ise 73,82 dolardan işlem görüyor.
Fiyatlardaki sert yükseliş hem ABD hem de küresel ham petrol fiyatlarında Mart 2022’den bu yana görülen en büyük günlük artış oldu. Ancak şu aşamada küresel çapta yeni bir enerji krizine dair endişeler yalnızca spekülatif düzeyde. Zira geçmişteki jeopolitik gerilimler genellikle petrol fiyatlarında yalnızca kısa süreli artışlara neden olmuştu.
Buna karşın piyasa stratejistleri, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla dünya enerji arzında büyük bir kesinti yaşanabileceğinden endişeleniyor. Uzmanlar böyle bir kesintinin petrol fiyatlarında keskin ve kalıcı bir artışa yol açabileceği ve hâlihazırda tüketici ile işletmeleri zorlayan enflasyonist baskıları daha da artırabileceği konusunda uyarıyor.
Borsaningundemi.com’un derlediği bilgilere göre, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu’nu bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş yollarından biri olarak kabul edilir. Yaklaşık 50 kilometre genişliğindeki bu dar su yolu, her gün dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz arzının yüzde 20’sini taşıyan gemilere ev sahipliği yapmaktadır. İran ve Umman kıyıları arasında kalan bu bölge, jeopolitik gerilimlerin sık sık odak noktası olmuş ve geçmişteki krizlerde de küresel enerji piyasaları üzerinde belirleyici etki yaratmıştır.
MW haberinde, J.P. Morgan Küresel Emtia Araştırma Başkanı Natasha Kaneva liderliğindeki strateji ekibi, “Konfor alanımız, petrol fiyatlarının varil başına 60 ila 65 dolar arasında kaldığı düzeydir. Enerji fiyatlarındaki kalıcı artışlar, enflasyon üzerinde ciddi etki yaratabilir ve ABD’de aylardır süregelen fiyat artışlarının yavaşlaması eğilimini tersine çevirebilir” dedi.
Kaneva, hafta başında yaptığı bir değerlendirmede, İran’a yönelik bir saldırının petrol fiyatlarını varil başına 120 dolara çıkarabileceğini ve tüketici fiyat endeksini (TÜFE) %5 seviyesine taşıyabileceğini belirtmişti.
JPMorgan stratejistlerine göre İran, geçmişte Hürmüz’ü kapatmaktan kaçındı. Bu aynı zamanda İran’ın bölgesel gerilimleri tam teşekküllü bir savaşa dönüştürmeyi tercih etmediğine işaret ediyor olabilir.
Dev ABD bankasına göre, İran’ın böyle bir adım atması hâlinde “neredeyse kesinlikle ciddi bedellerle karşı karşıya kalacağını” bilecek. Stratejistler tür bir girişimin sadece uluslararası normlara karşı bir ihlal olarak görülmekle kalmayacağını, aynı zamanda Körfez ülkelerinin çoğunun ve başlıca müşterileri olan Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore’nin ekonomik çıkarlarına doğrudan bir tehdit olarak algılanacağını belirtti.
Danimarka merkezli Danske Bank’ın stratejistleri ise “İran’ın petrol üretimi geçici olarak sekteye uğrarsa, OPEC üreticileri bu durumu telafi etmeyi tercih edebilir. Ayrıca ABD, piyasada arz daralması yaşanması hâlinde satmak üzere stratejik petrol rezervlerine başvurabilir” değerlendirmesini yaptı.
Innovator Araştırma Başkanı Tim Urbanowicz ise İsrail ve İran arasındaki gerilimi “enflasyon anlatısını daha da alevlendiren bir unsur” olarak gördüğünü, enerji fiyatlarındaki artışın tüketici fiyat endeksinin çeşitli bileşenlerine yansıyabileceğini söyledi.
