Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), küresel gıda fiyatlarının lojistikte yaşanan sorunlar ve olumsuz hava koşullarının arz endişelerini güçlendirmesiyle eylülde yaklaşık son 4 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını açıkladı.
FAO tarafından yayımlanan verilere göre, uluslararası gıda fiyatlarındaki aylık değişimleri takip eden FAO Gıda Fiyat Endeksi, eylülde ağustosa kıyasla yüzde 1,5 yükselerek 136 puana çıktı. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana gördüğü en yüksek seviyeye ulaştı.
Endeks, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından Mart 2022’de ulaşılan tarihi zirvenin yaklaşık yüzde 14,3 altında bulunurken, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 5,8 arttı.
Eylüldeki yükselişte başta taşımacılık ve lojistik ağlarında yaşanan aksaklıklar, elverişsiz hava koşulları ve tarım ürünlerindeki fiyat artışları etkili oldu.
FAO Başekonomisti Maximo Torero, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz’deki ulaşım sorunlarının iklim kaynaklı şoklarla birleşerek enerji, taşımacılık ve temel gıda emtiaları üzerindeki baskıyı artırdığını belirtti. Torero, küresel emtia fiyatlarındaki yükselişin kalıcı hale gelmesi ve daha geniş bir alana yayılması durumunda, özellikle gıda ve enerji ithalatına bağımlı ülkelerde bunun kısa sürede tüketici gıda fiyatlarına yansıyabileceğini ifade etti.
Lojistik sorunları ve kuraklık fiyatları destekledi
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, eylülde bir önceki aya göre yüzde 5,1 yükseldi. Karadeniz’de devam eden lojistik kısıtlamalar ile Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinde ekim dönemi öncesinde görülen kuraklık, buğday fiyatlarının yüzde 6,3 artmasına neden oldu.
Mısır fiyatlarında da yüzde 5,6’lık yükseliş görüldü. ABD’de verimliliğe yönelik kaygılar, Brezilya’daki ihracat sınırlamaları ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliklerin biyoyakıt üretiminde kullanılan hammaddelere yönelik fiyatları desteklemesi, artışta etkili oldu.
FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi ise Güneydoğu Asya’daki kuraklığın palm yağı üretimini olumsuz etkilemesi ve küresel ithalat talebinin güçlü kalmasıyla yüzde 0,9 yükseldi.
FAO Et Fiyat Endeksi, ihracata sunulan arzın yüksek olması ve tavuk ile domuz eti fiyatlarındaki gerilemenin etkisiyle yüzde 1,1 düşüş kaydetti. Buna karşın ABD’den gelen güçlü talebin desteğiyle Brezilya’da sığır eti fiyatları yükseldi. Koyun eti fiyatları ise genel olarak yatay bir görünüm sergiledi.
FAO Süt Ürünleri Fiyat Endeksi, peynir fiyatlarındaki düşüşün süt tozu fiyatlarındaki yükselişi dengelemesi sonucu yüzde 0,1 geriledi. Tereyağı fiyatlarında ise herhangi bir değişiklik görülmedi.
Şeker fiyatlarında ise belirgin bir artış yaşandı. FAO Şeker Fiyat Endeksi, eylülde yüzde 6,1 yükseldi. Söz konusu artışta, 2026/27 sezonunda küresel arzın azalacağı beklentisi, Tayland’da üretimin düşük kalacağı öngörüsü, Hindistan’daki zayıf muson yağışları ve güçlenen El Nino koşulları etkili oldu. Brezilya’nın orta-güney kesimindeki aşırı yağışlar ile Avrupa Birliği’nde şeker pancarı ekim alanlarının daralması da fiyatları yukarı yönlü etkiledi.
FAO, küresel tahıl üretim beklentisini aşağı çekti
FAO ayrıca küresel tahıl üretimi, tüketimi, ticareti ve stoklarına ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı Tahıl Arz ve Talep Özeti Raporu’nu yayımladı.
Kuruluş, 2026 yılı küresel tahıl üretim tahminini önceki yıla kıyasla yüzde 2,1 azaltarak 2 milyar 979 milyon tona indirdi. Beklentinin 2025 yılındaki üretimin altında kalmasına rağmen, söz konusu miktarın tarih boyunca kaydedilen en yüksek ikinci hasat olması bekleniyor.
Raporda, sıcak ve kurak hava koşulları nedeniyle Avrupa Birliği ve ABD’deki yemlik tahıl verim beklentilerinin aşağı çekildiği belirtildi. Buna karşılık Avustralya’da hava şartlarının iyileşmesi, küresel buğday üretimine yönelik tahminin 813,9 milyon tona yükseltilmesini beraberinde getirdi.
Küresel tahıl ticaretinin ise Karadeniz’deki sınırlı nakliye güzergahları ve alternatif taşıma kapasitesinin yetersiz kalması nedeniyle bir önceki sezona göre yüzde 3,5 gerileyerek 505,8 milyon tona düşmesi öngörülüyor.
