Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki veto hakkının kaldırılması gerektiğini belirterek, daimi üyelerin bulunmadığı yeni bir Güvenlik Konseyi modeli önerdi. Erdoğan, Konsey üyelerinin BM Genel Kurulu tarafından belirli sürelerle ve dönüşümlü olarak seçilmesini istedi.
Erdoğan, Bloomberg için kaleme aldığı makalede, salgınlardan enerji krizlerine, tedarik zincirlerindeki kırılmalardan bölgesel çatışmalara kadar son yıllarda yaşanan gelişmelerin mevcut küresel karar alma mekanizmalarının yetersizliğini ortaya koyduğunu belirtti.
“DÜNYA 5’TEN BÜYÜKTÜR”
BM Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısının İkinci Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan güç dengelerini yansıttığını ifade eden Erdoğan, daha etkin, adil ve hesap verebilir bir temsil yapısına ihtiyaç olduğunu savundu.
Uzun süredir dile getirdiği “Dünya 5’ten büyüktür” çağrısını yineleyen Erdoğan, BM reformunun artık somut bir yol haritasına dönüştürülmesi gerektiğini ve bu yol haritasının merkezinde veto hakkının kaldırılmasının bulunması gerektiğini belirtti.
“YENİ DAİMİ ÜYELERE DE VETO HAKKINA KARŞI”
Erdoğan, reformun Güvenlik Konseyi’ndeki mevcut beş daimi üyeye yeni ülkeler eklenmesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti.
Yeni ülkelere de veto hakkı tanınmasının karar alma gücünün birkaç devletin elinde toplanması sorununu çözmeyeceğini savunan Erdoğan, bunun yalnızca ayrıcalıklı ülkelerin sayısını artıracağını belirtti. Veto hakkının kaldırılmasını BM reformunun başlangıç noktası ve temel hedeflerinden biri olarak gösterdi.
DAİMİ ÜYELİĞİN OLMADIĞI YENİ MODEL ÖNERDİ
Erdoğan’ın makalesinde Güvenlik Konseyi’nin yapısına ilişkin yeni bir model önerisi de yer aldı.
Buna göre Güvenlik Konseyi’nde daimi üyelik sistemi bulunmayacak. Konsey üyeleri BM Genel Kurulu tarafından belirli sürelerle ve dönüşümlü biçimde seçilecek. Görev süresi sona eren bir ülkenin yeniden Konseye girebilmesi için Genel Kurul üyelerinin çoğunluğunun desteğini yeniden kazanması gerekecek. Erdoğan, bu modelin Konseyin temsil kapasitesi ve Genel Kurul karşısındaki hesap verebilirliğini artıracağını savundu.
“GENEL KURUL’UN YETKİLERİ ARTIRILMALI”
BM Genel Kurulu ile Güvenlik Konseyi arasındaki dengenin de yeniden kurulması gerektiğini belirten Erdoğan, Genel Kurul’un rolünün güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
Erdoğan, hiçbir ülkenin uluslararası toplumun çoğunluğunun iradesini tek başına ve kalıcı biçimde engelleyemeyeceği bir sistem oluşturulması için geniş bir uluslararası koalisyon kurulmasını istedi.
“GEÇMİŞİN HİYERARŞİLERİYLE GELECEĞİ KURAMAYIZ”
Erdoğan, “Geleceğin uluslararası düzenini geçmişin hiyerarşilerini muhafaza ederek kuramayız.” değerlendirmesinde bulundu.
Son çeyrek asırda yaşanan gelişmelerin hiçbir güç dengesi ve uluslararası düzenin kalıcı olmadığını gösterdiğini belirten Erdoğan, mevcut sistemin yeni savaşları önleme, eşitsizlikleri azaltma ve değişen güç dengelerine cevap verme konusunda yetersiz kaldığını savundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ekonomiden güvenliğe, teknolojiden diplomasiye kadar birçok alanda yeni güç merkezleri ortaya çıkarken uluslararası kurumların aynı hızla değişime ayak uyduramadığını ifade etti.
SAVAŞLAR, İKLİM KRİZİ VE GÖÇ…
Erdoğan, dünyada yaşanan savaşların, iklim krizinin, düzensiz göçün ve ekonomik kırılganlıkların devletlerin güçlü kurumlara, dayanıklı ekonomilere ve caydırıcı savunma kapasitesine sahip olmasının önemini bir kez daha gösterdiğini belirtti.
Ticaret, lojistik, ulaştırma ve enerji koridorlarının güvenliği ile sürdürülebilirliğinin küresel sistem açısından giderek daha belirleyici hale geldiğini ifade etti.
ASYA VE AFRİKA VURGUSU
Cumhurbaşkanı Erdoğan, değişen küresel güç dengeleri içerisinde Asya ve Afrika’nın konumuna da dikkat çekti.
Asya’nın dünya ekonomisindeki ağırlığının arttığını belirten Erdoğan, Afrika’nın da sahip olduğu potansiyelle uyumlu biçimde uluslararası sistemde daha güçlü temsil talep ettiğini söyledi.
Gelişmekte olan ülkelerin kendi önceliklerini daha yüksek sesle dile getirdiğini kaydeden Erdoğan, bazı bölgesel aktörlerin artan nüfuzlarının kendi coğrafyalarında daha fazla sorumluluk üstlenmelerini de beraberinde getirdiğini belirtti.
“HER BÖLGENİN MESELESİ DIŞARIDAN BELİRLENEN YÖNTEMLERLE ÇÖZÜLEMEZ”
Erdoğan, her bölgenin sorunlarının dışarıdan belirlenen yöntemlerle çözülemeyeceğini belirterek ilgili ülkelerin iradesini, yerel şartları ve ortak menfaatleri esas alan yaklaşımların daha kalıcı sonuçlar üreteceğini savundu.
Diplomatik kapasiteye, ekonomik imkanlara ve farklı taraflarla iletişim kurma kabiliyetine sahip ülkelerin barış ve istikrarın sağlanmasında daha etkin rol üstlenmesinin gerekli olduğunu kaydetti.
“KÜRESELLEŞMENİN REFAHI YAYACAĞI BEKLENTİSİ KARŞILANMADI”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, küreselleşmenin refahı dünyaya yayacağı yönündeki beklentilerin tam anlamıyla gerçekleşmediğini de ifade etti. Gelir dağılımındaki adaletsizliğin derinleştiğini, teknoloji ve ekonomik bağımlılıkların yeni rekabet alanlarına dönüştüğünü belirten Erdoğan, değişen küresel şartlarda sorumlulukların hakkaniyetli biçimde paylaşılması gerektiğini söyledi.
“GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN FİNANSMANA ERİŞİMİ GÜVENCE ALTINA ALINMALI”
Erdoğan, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkının korunması ve ihtiyaç duydukları finansmana erişimin güvence altına alınması gerektiğini belirtti.
Küresel adaletin sağlanabilmesi için yalnızca siyasi temsilin değil ekonomik imkanların dağılımının da dikkate alınması gerektiğine işaret etti.
“BM GENEL KURULU’NUN ROLÜ GÜÇLENDİRİLMELİ”
BM sisteminde yapılacak kapsamlı bir değişiklik için geniş bir uluslararası iradeye ihtiyaç olduğunu belirten Erdoğan, Türkiye’nin küresel ilişkilerini ve çok taraflı diplomasi tecrübesini reform arayışının hizmetinde kullanmaya devam edeceğini söyledi.
Türkiye’nin veto hakkının kaldırılması, seçilmiş Güvenlik Konseyi üyelerinin karar alma süreçlerinde daha fazla ağırlık kazanması ve BM Genel Kurulu’nun rolünün güçlendirilmesi yönündeki çabaları desteklediğini belirtti.
“DAHA ADİL BİR DÜNYA” MESAJI
Farklı bölgelerden ülkelerin ortak bir zeminde buluşmasının uluslararası sistemin meşruiyetini ve temsil kabiliyetini artıracağını belirten Erdoğan, kalıcı barışın birbirinden kopuk ve iletişim kurmayan blokların çoğalmasıyla sağlanamayacağını ifade etti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, makalesini Türkiye’nin reform sürecindeki rolüne ilişkin şu mesajla tamamladı: “’Daha adil bir dünya’ için farklı coğrafyaların tecrübesini, kapasitesini ve iradesini ortak bir zeminde buluşturmalıyız. Türkiye, köklü devlet geleneği, diplomatik kapasitesi ve farklı coğrafyalarla kurduğu güçlü ilişkilerle bu reform arayışında üzerine düşen sorumluluğu üstlenmeye devam edecektir.”
VETO HAKKI İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI GALİPLERİNİN
İkinci Dünya Savaşı’nın yarattığı büyük yıkım ve acıların ardından, yeni bir küresel felaketi önlemek ve dünya barışını korumak amacıyla 1945 yılında kurulen Birleşmiş Milletler’in (BM) 15 üye ülkeden oluşan Güvenlik Konseyi’nde 5 daimi üye aynı zamanda veto hakkına da sahip. Bu 5 ülke, İkinci Dünya Savaşı’nın galipleri konumundaki ABD, Çin, Rusya, Fransa ve Birleşik Krallık. Esasa ilişkin kararların kabul edilmesi için en az 9 üyenin olumlu oyu gerekirken, daimi üyelerden herhangi birinin “hayır” oyu kullanması kararın kabul edilmesini engelliyor.
Daimi üyelerin veto hakkını düzenleyen Birleşmiş Milletler Şartı’nın 27. maddesi şöyle:
Esas konulardaki oylamalarda 5 daimi üyenin birinin dahi “ret” (veto) oyu vermesi, karar tasarısının çıkmasını engeller. (Ancak barışçıl çözüm yollarının tartışıldığı VI. Bölüm ve 52. maddenin 3. fıkrası kapsamındaki uyuşmazlıklarda, taraflardan biri aynı zamanda Güvenlik Konseyi üyesiyse oylamada çekimser kalmak zorundadır, oy kullanamaz.)
