ABD ve Avrupa’daki havayolları, motor üreticisi Pratt & Whitney’in (P&W) geçen ay bir eser geri çağırma açıklamasının akabinde uçuş iptallerinden kaçınmak için yedek kesim bulma yarışına girdi.
P&W’nin Temmuz ayında Airbus uçaklarından binden fazla motorun çıkarılması ve denetlenmesi gerekeceğini açıklaması, ABD’de Spirit Airlines, JetBlue Airways ve Hawaiian Airlines ve Avrupa’da Wizz Air dahil olmak üzere çok sayıda havayolunu uçuş programlarını değiştirmeye ya da uçaklarını yere çekmeye zorladı.
Birçok hava yolu operasyonlarında değişikliğe gitti
Wizz Air, açıklama sonrası büyüme amacını düşürürken birtakım uçuşları yahut rotaları süreksiz olarak askıya almayı düşündüğünü belirtti ve motor problemlerinin bakım operasyonları üzerinde baskı oluşturduğu konusunda ikazda bulundu.
Spirit Airlines bu ay yatırımcılara, uçacak daha az uçakla dördüncü çeyrekte ve 2024’ün başlarında muhtemelen gereksinimlerinin üzerinde işçi çalıştıracaklarını belirtti.
JetBlue CEO’su Joanna Geraghty, bu ay yatırımcılara, şirketin önümüzdeki ay uçaklardan belirli sayıda motor çıkarmanın tesirlerini en aza indirmek için motor kiralamak istediğini söyledi.
Geraghty, “Kendi başımıza alabileceğimiz mevcut tüm tedbirleri almaya çalışıyoruz lakin bildiğini üzere arz hayli kısıtlı” tabirlerini kullandı.
P&W, belli motor modüllerini üretmek için kullanılan metaldeki kirlenmenin çatlaklara neden olabileceğini keşfettikten sonra geri çağırmayı yayımladı. Bahisle ilgili açıklamada bulunan çatı şirketi Raytheon Technologies (RTX), şirketin 3 bin dişli turbofan motorundan yaklaşık 1.200’ünün planlanandan daha evvel denetlenmesi gerektiğini duyurdu. Eylül ortasına kadar bu kontrollerin yaklaşık 200’ü gerçekleştirilecek.
2016 yılında tanıtılan GTF motoru, dünyanın en çok satan uçağı olan Airbus A320neo dar gövde jetinde kullanılabilen iki motordan biri olarak biliniyor. Melius Research Analisti Rob Spingarn, geri çağırmaların RTX’in nakit akışını tehdit ettiğini, fakat yaşanan durumun P&W’nin sağlam büyük ticari motor üretici olarak prestijinin ziyan görmesi üzere çok daha makûs bir sonucu olabileceğinin altını çizdi.
RTX ziyan gören havayollarını tazmin etme kelamı verdi
Öte yandan RTX ziyan gören havayollarını tazmin etme kelamı verdi. Şirket CEO’su Greg Hayes geçtiğimiz ay gerçekleştirilen bir toplantıda geri çağırmanın ne RTX ne de P&W için varoluşsal bir tehdit olmadığını lakin “pahalı” olacağını kabul etti.
Büyük motor üreticileri Boeing ve Airbus yeni uçak talebini karşılamakta zorlandığından, uçak motoru arzı bir yılı aşkın müddettir kısıtlı bir formda sağlanabiliyor.
Danışmanlık şirketi IBA’ya nazaran 57’den fazla havayolunun GTF ile çalışan uçakları park edilmiş yahut depolanmış durumda.
Veri sağlayıcı Cirium tarafından yapılan tahlil, şu ana kadar teslim edilen GTF ile çalışan A320 filosunun yaklaşık yüzde 11’inin şu anda park edilmiş durumda olduğunu, bu oranın CFM International tarafından üretilen rakip Leap motorlarıyla çalışan uçaklar için yüzde 2’nin biraz üzerinde olduğunu ortaya çıkardı.
Park halindeki bu uçakların neredeyse üçte biri, iflas süreçleri sonuçlanana kadar operasyonları askıya alınan Hintli havayolu şirketi Go First’e ilişkin.
Sorun havayollarını yetersiz kapasiteye bırakabilir
Cirium’un danışmanlık şirketi Ascend Lideri Rob Morris, P&W motorlarının geri çağrılmasının “havayollarını potansiyel olarak yetersiz kapasiteye bırakan istenmeyen yeni bir sorun” olduğunu söyledi.
Wizz, geri çağırma nedeniyle yaz büyüme amacını yıllık bazda yüzde 30’dan yüzde 25’e düşürdü. Havayolunun CEO’su József Váradi, bu durumun tedarik zinciri meselelerine katkıda bulunduğunu söyledi. Váradi mevcut durumun, çok az sayıda yedek motor ve sıkışık tamir programlarıyla birlikte “uçağın kullanılabilirliğini ve operasyonların bütünlüğünü etkileyen kıymetli bir sorun olduğunu belirtti.
Eski uçaklara olan talep arzı geçti
Bununla birlikte havayolları artan seyahat talebine karşılık verebilmek için kira kontratlarını uzatma yoluna giderken eski uçaklara olan talep de arzı geçmiş durumda.
Dünyanın en büyük kiralayan şirketi AerCap’in CEO’su Aengus Kelly, ikinci çeyrekte kullanılmış uçak satışlarının yaklaşık yüzde 40’ının havayollarına gittiğini bu sayının, pandemiden evvel yüzde 20 olduğunu belirtti. AerCap’in ikinci çeyrek varlık satışlarının yüzde 40’ını temsil eden motorlar da önemli talep görüyor.
Uzmanlar havacılıkta yaşanan temel arz ve talep dengesizliğinin birkaç yıl sürebileceğine dikkat çekiyor.
