ABD’nin İran savaşı, cephedeki çatışmalardan çok Washington’daki siyasi hesaplaşmayla gündeme gelmeye başladı. Kongre’ye sunulan son değerlendirmede, 28 Şubat’ta başlayan “Operation Epic Fury” (Destansı Öfke Operasyonu) kapsamında ABD’ye ait 42 sabit kanatlı, döner kanatlı ya da insansız hava aracının kaybedildiği veya ağır hasar gördüğü bildirildi. Raporda bu listenin Pentagon, CENTCOM açıklamaları ve açık kaynak haberlerden derlendiği; kayıp sayısının sınıflandırma, devam eden operasyonlar ve hasar tespitindeki belirsizlikler nedeniyle değişebileceği vurgulandı.
Kongre raporuna yansıyan kayıplar arasında F-35A Lightning II, F-15E Strike Eagle, A-10 Warthog, E-3 Sentry erken uyarı uçağı, KC-135 tanker uçakları, MQ-9 Reaper ve MQ-4C Triton gibi ABD hava gücünün sembol platformları bulunuyor. Business Insider’ın aktardığına göre Savunma Bakanlığı, sadece bu uçak kayıplarının maliyetini 2,6 milyar dolar olarak hesapladı; ancak Kongre açısından asıl soru, Pentagon’un tüm kayıpları eksiksiz bildirip bildirmediği.
60 günlük maliyet 71.8 milyar dolar
Maliyet tartışması ise uçak kayıplarının çok ötesine geçmiş durumda. Pentagon’un İran operasyonları için maliyet tahminini 29 milyar dolara çıkardığı, bu artışta ekipman onarım ve değiştirme kalemlerinin etkili olduğu belirtildi. Buna karşılık Responsible Statecraft’ın aktardığı bağımsız hesaplamada savaşın ilk 60 günde ABD’ye maliyetinin 71,8 milyar dolara ulaştığı, bu hesaba operasyonlar, mühimmat, İsrail’e sağlanan bomba ve önleyici sistem desteği ile yaklaşık 11,9 milyar dolarlık hasarlı/kayıp askeri varlığın dahil edildiği kaydedildi. Bu nedenle Washington’daki tartışma, resmi faturanın mı yoksa “gerçek maliyetin” mi esas alınacağı noktasında düğümleniyor.
Cooper’ın açıklamalarında büyük tezat
CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper ise Kongre’de farklı bir tablo çizmeye çalıştı. Cooper, ABD saldırılarının İran’ın askeri kapasitesini ve savunma sanayisini ağır şekilde gerilettiğini, Tahran’ın komşularını tehdit etme kabiliyetinin “çok sınırlı” hale geldiğini söyledi. Cooper’a göre İran’ın savunma sanayisi yüzde 90 oranında geriletildi ve ABD askeri hedeflerine ulaştı. Ancak aynı oturumda İran’ın füze, İHA ve küçük bot kapasitesini tamamen kaybetmediği; Hürmüz Boğazı ve Körfez trafiği üzerindeki tehdidin sürdüğü de gündeme geldi.
İran’dan alaycı yaklaşım: Çok daha fazlası…
Bu açıklamalar, İran cephesinde alaycı bir karşılık buldu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Kongre raporunu işaret ederek ABD’nin onlarca hava aracını kaybettiğini ve bunun İran’ın Amerikan güçlerine ciddi zarar verebildiğini gösterdiğini savundu. Arakçi, özellikle F-35 iddiasını öne çıkararak gelecekteki olası bir çatışmada “çok daha fazla sürpriz” yaşanacağı mesajını verdi.
Hangi zafer?
Washington’da asıl kırılma noktası ise “zafer” söylemi ile sahadaki belirsizlik arasındaki fark. Reuters’a göre CENTCOM, İran’ın askeri gücünün ağır darbe aldığını savunurken, Trump yönetimi Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ve savaşın nasıl sona erdirileceği gibi başlıklarda net bir çıkış planı sunmakta zorlanıyor. Demokrat Senatör Kirsten Gillibrand’in “Bu çatışmayı bitirmek için çıkış stratejiniz nedir?” sorusuna Cooper’ın “Bu bir politika kararı” yanıtı vermesi de tartışmayı büyüttü.
4 Cumhuriyetçi, Demokratlarla hareket etti
Kongre’deki siyasi baskı bu nedenle hızla artıyor. Senato, Trump’ın İran’a yönelik askeri operasyonlarını Kongre onayı olmadan sürdürmesini engellemeyi amaçlayan savaş yetkileri kararını 50’ye karşı 47 oyla ilerletti. Dört Cumhuriyetçi senatörün Demokratlarla birlikte hareket etmesi, Trump için nadir görülen bir parti içi uyarı olarak yorumlandı. Kararın yasalaşması hâlâ zor; çünkü Cumhuriyetçilerin kontrolündeki Temsilciler Meclisi ve olası Trump vetosu büyük engel olarak duruyor.
’60 gün’ bilmecesi
Temsilciler Meclisi’nde de benzer bir hesaplaşma var. AP’nin aktardığına göre Demokratlar, Trump’ı İran savaşından çekilmeye zorlayacak yeni bir oylamaya hazırlanırken, bazı Cumhuriyetçiler de 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası kapsamındaki 60 günlük sürenin aşıldığını savunmaya başladı. Beyaz Saray ise ateşkes nedeniyle bu yasanın artık uygulanamayacağını öne sürüyor. Ancak aynı süreçte Trump’ın İran’a yönelik “büyük ölçekli saldırıya hazır olun” mesajları vermesi, ateşkesin fiilen savaşı bitirip bitirmediği sorusunu daha da büyütüyor.
Benzin fiyatlarındaki artış Trump için ciddi risk
Savaşın iç siyasetteki en ağır yükü ise benzin fiyatları ve ara seçimler. Reuters/Ipsos anketine göre Amerikalıların üçte ikisi Trump’ın ABD’nin İran’daki askeri hedeflerini açık biçimde anlatamadığını düşünüyor. Ankette, artan benzin fiyatlarının hane bütçelerini vurduğu ve birçok seçmenin bu yükten Trump’ın Cumhuriyetçi müttefiklerini sorumlu tuttuğu belirtildi. Bu tablo, kasım ayındaki ara seçimler öncesi Cumhuriyetçiler açısından ciddi bir risk anlamına geliyor.
Trump’ın sözleri belirsizliğin net özeti
Bu nedenle Trump yönetimi iki sıkışma arasında kalmış görünüyor. Bir yandan İran karşısında “itibarsız” görünecek bir anlaşmaya razı olmak istemiyor; diğer yandan Hürmüz, enerji fiyatları, Kongre baskısı ve askeri kayıplar nedeniyle ateşkesi bozmanın bedeli giderek ağırlaşıyor. Trump’ın son açıklamalarında “İran’a daha sert vurmak gerekebilir, belki de gerekmez” çizgisine gelmesi, Washington’daki belirsizliğin en net özeti oldu.
Son tablo şu: ABD yönetimi askeri olarak “hedeflere ulaştık” diyor, Kongre “fatura nerede bitiyor?” diye soruyor, İran ise Amerikan kayıplarını prestij zaferine çevirmeye çalışıyor. Savaşın sahadaki hızı düşmüş olabilir; ancak siyasi, ekonomik ve diplomatik mayınlar hâlâ patlamaya hazır şekilde Washington’un önünde duruyor.
