Yılmaz’ın yayında öne çıkan sözleri şunlar oldu:
OVP yeni periyotta en fazla mesai harcadığımız dökümanımız oldu. Bütün ilgili kesitlerle görüşerek programımızı hazırladık. OVP’nin arkasındaki güçlü siyasi iradenin altının çizilmesi lazım. Birinci sefer Cumhurbaşkanımız OVP’yi açıkladı.
Ben çok farklı kesitlerle toplantılar gerçekleştirdim. Toplumun bütün kesitleriyle istişare ederek hazırlandı. Bir dökümanın hazırlanma süreci en azından en son çıktı kadar değerlidir. Süreç iştirakçi formda yürütüldü.
Üçüncü vurgulamak istediğim bahis çalışmanın grup ruhuyla yapılmış olması. Bütün arkadaşlarımızla birlikte bir grup çalışması sergiledik. Bütün bu taraflarıyla farklı bir program olduğunu düşünüyorum.
Yansımalar itibariyle gerçekçi bir program olarak değerlendirildiğini söyleyebilirim. Dünya Bankası’nın bu programa verdiği dayanak de değerli. Dünya Bankası 3 yıllık taahhüdünü 35 milyar dolara çıkardı. BAE ile 51 milyar dolarlık finansmanın, 11,5 milyar dolarının hızlanacağını, en geç yıl sonuna kadar bu kaynakların ülkemiz tarafından kullanılabileceğini söyleyebilirim. Teknik ayrıntılar konuşuluyor.
OVP ile ilgili 4 ana başlık var.
Birinci önceliğimiz zelzelenin yaralarını sarmak. Acil müdahaleler bitti lakin asıl iş artık başlıyor. Afet riski olan alanlarda da riski azaltıcı işleri yapmak.
İkinci başlığımız enflasyon. Enflasyonu kademeli biçimde tek haneli düzeye düşürecek bir perspektif ortaya koyduk.
Üçüncü başlığımız istihdamı ve büyümeyi olabildiğince korumak. Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu perspektifi hiçbir vakit kaybetmemek. Bir ölçü büyüme suratımızda düşüş var lakin dünya ortalamasının üzerinde bir gayemiz var. Dünyanın önümüzdeki üç yılda yüzde 3 büyüme beklentisi var. Yılda 900 bin civarında ortalama istihdam yaratma gayemiz var.
Dördüncü başlığımız sürdürülebilir toplumsal refahı oluşturma.
Bu dört gayeye üç temel araçla ulaşmayı hedefliyoruz. Para siyaseti, maliye siyaseti ve yapısal ıslahatlar.
OVP’nin daha ayrıntılı halini bütçe ile şekillenecek yıllık programda göreceksiniz. Güzel bir çalışma yaptığımıza inanıyoruz, bundan sonrası uygulama.
Programa inanç duyulduğunu söz edebilirim.
Son 3 ayda 22 milyarlık rezerv artışı
Kalkınmakta olan bir ülkeyiz. Yatırımları yapabilmek için tasarruflara muhtaçlığımız var. Türkiye’nin bir cari açık sıkıntısı var. Yeni değil. OVP ile onu azaltmayı düşünüyoruz. Bu yıl sonu ulusal gelire oranla yüzde 4 öngörüyoruz cari açığı. OVP sonunda yüzde 2’lere düşeceğini öngörüyoruz. Dış kaynağa muhtaçlığımız olacak. Lakin kıymetli olan bunu sağlıklı, uzun vadeli kaynaklarla finanse etmek. Türkiye bunu geçmişte yaptı. 20 milyar dolara varan direkt yatırım çektiğimiz yıllar oldu. Rezervlerimiz de gelişecek. Son 3 ayda 22 milyar dolar rezervlerimiz gelişti. Brüt rezervler 120 milyar doları aştı.
KKM’de bir ölçü çözülmeye karşın oldu bunlar. Bu büyük bir muvaffakiyet.
Bunu nasıl geliştirebiliriz. Bu tanıtımla olur. Yatırım imkanlarınızı dünyaya tanıtmanız lazım.BAE’ye giderken hoş bir çalışma yaptık. Fırsatları listeledik. Gittiğimiz vakit genel bir laf söylemedik, somut proje tekliflerini ortaya koyduk. Yeterli bir tanıtımla önemli bir yatırım çekebileceğimizi düşünüyorum. Türkiye güzel imkanlar sunuyor. Eylül sonuna kadar YOİKK’in aksiyon planını ortaya koymayı düşünüyoruz. YOİKK’i tesirli bir biçimde bu periyotta çalıştıracağız.
2002 sonrası yaşadık bunu, inanç veren bir ortam oluşturduğunuz vakit hem enflasyonu düşürmek hem de büyümeyi sağlamak mümkün. Bunu yaptık biz.
Büyümenin kompozisyonu da çok kıymetli. Büyüme tüketim yüklü olursa enflasyonist büyüme olur. Arz yüklü bir büyüme enflasyonla çelişmez, hatta enflasyonu düşürücü katkısı da olabilir.
Tüketimin daha istikrarlı seyrettiği, yatırımın-ihracatın arttığı bir perspektiften bahsediyoruz. İthalata dayanan tüketim hem enflasyonu artırıyor, hem de cari açığı bozuyor.
Kıdem tazminatını emekçi kısmı temsilcileriyle istişare ederek çözmek istiyoruz. Kıdem tazminatında maalesef çok önemli sorunlar de var. Bir periyot fon oluşturup bununla sorunu çözme yaklaşımı vardı.
“Vergide mevcut yapıyı tartışmalıyız”
Vergi gelirlerindeki artış her vakit vergilerdeki artışla olmak zorunda değil.
Burada dört mevzu var. Birincisi biz bu yıl önlemler aldık. İkincisi kayıtdışıyla çok daha aktif uğraş kararlılığımız var. Tahakkuk-tahsisat oranlarını artırıcı önlemler öngörüyoruz. Dördüncüsü de enflasyon. Enflasyon kamunun masraflarını de artırıyor. Bütün bunlara bakarsak vergi artışını izah etmiş oluyoruz.
Türkiye’de herkes vergi ıslahatı yapılmalı diyor. Sadeleştirmekten bahsediyor beşerler. Direkt vergi-dolaylı vergi konusunda mevcut yapıyı tartışmalıyız. Dolaylı vergilerin hissesi bizde yüksek. Oransal olarak direkt vergilerin hissesinin artması gerektiğine inanıyorum toplumsal adalet açısından. Gelir seviyesi arttıkça daha fazla vergi ödenmesi manasına geliyor aslında. Dolaylı vergide bu ayrımı yapamıyorsunuz. Orada toplumsal adaleti dar gelirlilerin daha çok kullandığı eserlerdeki vergileri düşük tutarak sağlıyoruz.
Vergi gelirleri oran arttıkça artacak diye bir şey yok. Burada en kritik bahis kayıtdışılıkla gayret. Kayıtdışı bir şey kalmaması gerekiyor. Bunu yapınca direkt vergiler de artmış oluyor.
Bu yıl zelzele için ayırdığımız kaynak 762 milyar TL. 2024’te bu 1 trilyon liranın üzerine çıkıyor. OVP devrinde 3 trilyon üzerindeki kaynağı sarsıntı için harcayacağız. Bu hakikaten büyük bir yük. 2025’ten beri bu yükte rahatlama olacak. Bu harcamalar tek seferlik harcamalar, yapısal bir yük getirmiyor.
“Kurda istikrarlı seyir öngörüyoruz”
OVP’nin ne bir kur varsayımı, ne de kur gayesi vardır. Kurla ilgili rastgele bir sayı açıklamış değiliz. Ortalama veriliyor orada, yıl sonunu lineer hesaplayanlar var. Bu yanlışsız değil.
Seçimlerden sonra kurda uzun müddet değişim yaşanmamıştı, önemli bir düzeltme oldu. Bundan sonra o denli bir hareket beklememek lazım. Enflasyonun seyri, kaynak girişi ve itimat ortamı oada tesirli olur. OVP’de enflasyonun üzerinde bir kur seyri öngörmüyoruz. Kaynak girişi farklı olursa kuru farklı yerde görebilirsiniz. Bunları fazla abartmamak lazım.
Bunu TCMB’nin beklenti anketleriyle izlemekte yarar var. Kurda düzeltme oldu, olağan şartlar altında bu türlü bir hareket beklememek lazım. Mevcut bilgilerle önümüzdeki devirde daha istikrarlı bir seyir öngörüyoruz.
Memura gelecek sene oransal artış olacağı için daha uygun bir artış olacak. Bu memur emeklisine de yansıyacak. Personel emeklileri ve minimum fiyatta de dengeleyici oranları çalışıyoruz.
Asgari emekli aylığına yüzde 114 artış yaptık. Buna karşın burada tekrar bir çalışma yürütüyoruz. Yıl sonuna kadar tamamlamayı planlıyoruz. Emeklimizin, çalışanımızın yanında olmaya devam edeceğiz.
Tasarruf demek kaynak kullanmamak değil, kaynakları verimli formda kullanarak tasarruf sağlayabilirsiniz.
2024 bütçesinde tek tek harcama kalemleri incelenecek. Toplumdan tasarruf bekliyorsak, kamu kurumlarını bunun dışında tutamayız.
KKM özü itibariyle süreksiz bir sistem, vazifesini ifa etti. Aşikâr bir büyüklüğe geldiği için burada ani bir duraklama yapamayız. Basamaklı formda KKM’den çıkış olacaktır. KKM çözüldüğünde yabancı paraya gitmemeli ki kur istikrarı bozulmasın. KKM’yi TL mevduata yönlendirme olacak fakat bu bir anda olmayacak.
Önümüzdeki günlerde alternatif finans araçları duyabiliriz. Bunu finans heyetlerimiz çalışıyor. Bunu yalnızca bankacılık olarak düşünmeyin. Bankacılıkta parası olana para veren bir sistemimiz var. Bunu da tartışmamız gerekiyor. Teşebbüs sermayesi, proje sermayesi geliştirilmeli.
Sermaye piyasalarının, farklı enstrümanların da geliştirilmesi gerekiyor. İştirak bankacılığının da gelişmesi gerekiyor. Bütün bunları geliştirmeliyiz.
Reel dala kredide kamu bankaları üzerine düşeni yapıyor. Özel bankalarda maalesef daha çok tüketime kaynak sağlayan bir yapı var. Düzenlemeler özel bankaları daha çok ticari kredilere yöneltecektir diye düşünüyorum.
Her devri kendi şartlarına nazaran kıymetlendirmek gerekir. Tüm dünyada inanılmaz önlemlerin alındığı bir periyot yaşadık. Dünya da dezenflasyonist, farklı bir periyoda girdi.
OVP yeni çıpa. Siyasi istikrar olmadan ekonomik istikrar olmuyor. Belirsizlik iktisadın en büyük düşmanı. Mayıs ayında 5 yıllık bir pencere açıldı. Yeni devirde daha farklı bakmamız lazım. Güç bir devirdeyiz lakin sıkıntı devirler fırsatları getiren periyotlardır. Güç vakitte düzgün yöneten başkanları olan ülkeler öne çıkabilirler.
2026’da 1,3 trilyon dolarlık ulusal gelire ulaşacağız. Dünya Bankası’nın sınıflandırmasına nazaran 2026’da yüksek gelirli ülkeler ligine adım atmış olacağız. OVP’nin en değerli çıktılarından biri bu olacak.
