Ekonomi Gazetecileri Derneği (EGD), ‘İklim ve İktisat Konferansı’ kapsamında 16-17 Aralık tarihlerinde Sakarya’da gerçekleştirilen aktiflikle, global ısınma sonucu yaşanan iklim değişikliği, yeşil dönüşüm, yenilenebilir güç, dönüşümün dünya ve Türkiye iktisadına tesirleri ayrıntılı olarak ele alındı.
İklim ve güç alanında uzman isimlerce ele alındığı konferansa katkı sağlayanlar ortasında Columbia Küresel Centers İstanbul, Doğal Hayatı Müdafaa Vakfı (WWF-Türkiye), Shura Güç Dönüşümü Merkezi, Sürdürülebilir İktisat ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFİA), Konda Araştırma ve Danışmanlık, Sabancı Üniversitesi İstanbul Siyasetler Merkezi (IPM), Solar3GW ile Atena İrtibat yer aldı.
Etkinlikte bir sunum yapan Kadir Has Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Erinç Yelda, Milletlerarası Çalışma Örgütü’nün (ILO) yaptığı bir araştırmaya nazaran, global iklim değişikliğinin global ekonomiye maliyetinin 2030 yılında 2,5 trilyon dolar olacağını belirterek, bu sayının global ulusal gelirin yüzde civarında olduğuna dikkat çekti. Yeldan, kelam konusu maliyetin özellikle düşük gelirli ve düşük orta gelirli ülkelere yansıyacağına aktardı. Yeldan’ın verdiği bilgiye nazaran, işgücü kayıpları 80 milyon istihdama mal olacak ve bu fatura ağırlıklı orta Afrika ve Asya’nın fakirlerine düşecek.
“Karne çok âlâ değil”
Çalışmalara nazaran, Türkiye yaklaşık 550 milyon tonluk yıllık emisyon salımı ile global emisyonların yüzde 1’inden sorumlu.
Türkiyenin emisyonları nispi olarak düşük hisseye sahip olmasına karşı, çalışan başına karbon emisyonları yıllar itiarıyla süratli artıyor. Kişi başı karbon emisyonları 1990’larda 13 ton iken 2005-2006’da 20 tona kadar çıkmış durumda. Bu mevzuda Kore ile birlikte Türkiye prestij kaybederek göze batıyor.
Türkiye karşılalştırılabilir ülkeler ortasında arasında en süratli karbon emisyonu artıran ülke olarak görünüyor. İklim diplomasis alanında Cop28’te taraflar ortasında alınan diplomatik kararların uzağında kalındığını lisana getiren Yeldan, tüm dünyada küresel iklim değişikliğini fırsata çevrildiği ortamda Türkiye’nin bu fırsatı kullanmakta geciktiğine dikkat çekti.
“Fırsat heba edilmemeli”
Banka kredilerinin kirletici sekrörelerde ağırlaştığının altını çizen Yeldan, Avrupa Yeşil Mutabakatına nazaran, yılda 800 milyar doları aşan yeşil finansman portföyünden pay alınarak, bu durumun fırsata çevrilmesi gerektiğine vurgu yapıtı.
İklim değişikliğinin kesinlikle ele alınması ve üstünde düşünülerek, bir an evvel planlama yapılması gerektiğine dikkat çeken Yeldan, “Türkiye, orta gelirli ülkeler ile bir arada hareket ediyor. Fakat rakiplerimiz Güney Afrika, Meksika, Tayland, Brezilya bu hususlarda çok önemli bir yatırım içindeler ve iklim finsmanı pastasından önemli hisse alıyorlar. Burada Türkiye olarak süratle fosil yakıtlara bağımlılığı azaltıcı yatırımları gerçekleştirme fırsatını heba etmemiz gerektiğini düşünüyorum” dedi.
“Türkiye’ye maliyeti 1,8 milyar euroya çıkabilir”
Boğaziçi Ün. Prof. Sevil Acar’ın dikkat çektiği noktalar ise özetle şöyle;
2008 krizinden sonra kurtarma paketlerine iklimle ilgili mevzular da eklendi. ‘Ekonomik olarak büyüyelim ancak kirliliğimiz azalsın’ dendi. AB, karbon emisyonlarını düşürmeyen dallardan yapılacaki ihracata vergi uygulamayacağını duyurdu. 2023 yılından itibaren denemenin başladığı uygulamada ödemeler 2026 yılında başlayacak.
Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında öngörülen Sonda Karbon Düzenlemesi devreye girdiğinde Türkiye’den AB’ye ihracat yapan bölümler üzerine mümkün tesiri tüm ekonomiyi temsil eden 24 üretici kesim için iki tahlil yapıldı.
Sektörlerin ihracat seviyeleri ve karbon yoğunlukları 2018 üzere devam etmesi durumunda, maruz kalınacak yıllık ton başına 30 euro olursa yıllık vergi yükü 1,1 milyar, 50 euro olursa yıllık vergi yükünün 1,8 milyar euroya kadar çıktığı görüldü.
İhracat gelirinin yüzde 13’ü AB’ye verilecek. Toplam ihracatın yüzde 22’sini AB’ye yapan bir ülke için ya öbür pazarlar aranacak ya da karbonsuzlaşmanın yolu bulunacak.
Çünkü kelam konusu durumda 5 kesimde gündeme gelecek istihdam kaybı 2,9 milyon kişiyi bulabilecek. O da bugünkü istahdamın yaklaşık yüzde 10,2’sine tekabül ediyor.
15 milyar dolar gerekiyor
Yeşil güç konusunda Türkiye’deki potansiyelin yüzde 90’ının kullanılmadığına dikkat çeken Shura Yöneticisi Alkım Bağ Güllü ise, “Türkiye’de yalnızca elektrik kesiminin karbonsuzlaşması için yıllık 15 milyar dolarlık bir yatırıma gereksinim var. 2030 yılına kadar Türkiye’de güç kesimi için gereken finansman, dünyada bu devirde oluşturulacak kaynakların yaklaşık 1000’de 5’ine tekabül ediyor” dedi.
Güllü, “Enerji dönüşümü iklim kriziyle çabada büyük bir rol sahibi. Dönüşümün farklı ögeleri olsa da en temel öge rüzgâr ve güneş gücünü de kapsayan yenilenebilir güç kaynaklarında güçlü bir büyüme yaşıyoruz. 2000- 2022 devrinde karasal rüzgâr gücü kapasitesi dünyada 178 gigavattan 837 gigavata çıkarken, birebir devirde güneş gücü, solar fotovoltaik tam 26 kat artarak 1000 gigavatın üzerine ulaştı. Gelecekte bu ivmelerde hızlanma bekleniyor” diye ekledi.
“Ege’deki rüzgar Avrupa’nın güç gereksinimini karşılar”
Türkiye Rüzgar Gücü Birliği (TÜREB) Yatırım ve Yatırımcılardan Sorumlu Lider Yardımcısı Erinç Kısa, Türkiye’nin Ege Bölgesi’ndeki rüzgar gücü potansiyelinin Avrupa’nın güç muhtaçlığını karşılayabilecek nitelikte olduğunu bildirdi.
Konferans kapsamında düzenlenen “Rüzgar ve Güneş Hakkında Her Şey” başlıklı oturumda konuşan Kısa, Türkiye’deki rüzgar gücü heyeti gücünün 12 bin megavata ulaştığını anımsattı.
Kısa, Türkiye’nin 2035’te rüzgar gücünden 29 bin 600 megavat üretim hedeflediğini tabir ederek “Bunların 24 bin 600 megavatının karada, 5 bin megavatı da deniz üstünde kurulması hedefleniyor” bilgisini paylaştı.
