Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2023 yılının 3. enflasyon raporunda yıl sonu enflasyon beklentileri yüzde 22,3’ten yüzde 58’e yükseltilirken taban fiyat artışının mümkün enflasyonist tesiri konusunda değerlendirmeye de yer verildi.
1 Temmuz 2023’te yapılan orta düzenleme ile minimum fiyat yüzde 34 oranında yükseltilerek net 11 bin 402,3 TL’ye, brüt 13 bin 414,5 TL’ye çıkarılmıştı.
Asgari fiyattan gelir ve damga vergisi alınmama uygulaması devam ederken, patronlara emekçi başına verilen dayanağın 500 TL’ye çıkarılması kararlaştırılmıştı.
Enflasyon raporunda minimum fiyat hassaslığı yüksek olan bölümlere yer verilerek Temmuz ayı minimum fiyat artışının mümkün tesirine yer verildi.
Raporda aktüel ekonometrik modeller taban fiyattaki yüzde 1’lik nominal artışın işlenmemiş besin ve alkol-tütün dışı tüketici enflasyonunu birinci çeyrekte 0,06-0,08 puan, bir yıllık bir devir zarfında ise 0,08-0,12 puan bandında etkilediği kaydedildi.
Söz konusu iddiaların evvelki çalışmalara kıyasla taban fiyat tesirinde son yıllarda bir ölçü artışa işaret ettiği belirtilen TCMB değerlendirmesinde, sektörel bazda minimum fiyat yükü dikkate alındığında Temmuz ayındaki yüzde 34 oranındaki taban fiyat artışının yıllık tüketici enflasyonuna muhtemel tesirinin 2,7-4,1 puan ortasında hesaplandığı kaydedildi.
Mal ve hizmet alt kümeleri bazında oluşturulan denklem iddiaları ise bilhassa işlenmiş besin ve seçilmiş hizmet kalemleri fiyatları üzerinde taban fiyatın manalı bir tesire sahip olduğuna işaret edildi.
“Genel fiyat artışında büyük ölçüde taban fiyat belirleyici”
Türkiye’de fiyatlı ve yevmiyelilerin değerli bir kısmının taban fiyat ve ‘komşuluğunda’ fiyata sahip olduğu tespiti de yapılan TCMB değerlendirmesinde, genel fiyat artışlarında büyük ölçüde minimum fiyat artışları ve geçmiş TÜFE gerçekleşmelerinin belirleyici olduğu söz edildi.
Yıllar prestijiyle fiyatlı çalışanların yıllık ortalama net geliri ile minimum fiyat artışları incelendiğinde, 1 puanlık taban fiyat artışının yaklaşık 0,93 puanlık ortalama fiyat artışına karşılık geldiği görülüyor.
Asgari fiyatlı oranı en yüksek dal yüzde 73’le konaklama-yiyecek
2021 yılı hanehalkı işgücü anketi dataları, tarım dışı dallarda çalışan ücretlilerin yaklaşık yüzde 43,1’ini taban fiyatlı ve altı çalışanların oluşturduğuna işaret ediyor.
Asgari fiyat ve altı çalışanların oranı sanayi kesiminde yüzde 50,4, inşaatta yüzde 71,4, hizmetlerde ise yüzde 37,9 olarak hesaplandı.
Kamunun ve finans hizmetlerinin varlığı minimum fiyata olan hassaslığı sınırlayan bir öge olurken, kamu ve finans dışı hizmet dallarında oranın oldukça yüksek olduğu izleniyor.
Örneğin, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde taban fiyat ve altı çalışanların oranı yüzde 73’e ulaşırken, toptan ve perakende ticaret bölümünde yüzde 64 ile yüksek hisse dikkat çekiyor.
İmalat endüstrinde ise giysi (yüzde 70,5) ve besin (yüzde 67,1) dalları minimum fiyat ve altı çalışanların oranında yüksek hisseleriyle öne çıkıyor.
Personel maliyetinin üretime oranı en yüksek kesimler konaklama ve eğitim
Ücret gelişmeleri kaynaklı maliyet taraflı baskıları değerlendirilirken, kesimlerin emek yoğunluk derecesi göz önünde bulundurulması gereken bir öbür göstergedir.
Bu hedefle, TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet istatistikleri bilgilerinden işçi maliyeti/üretim oranı hesaplanmış.
Asgari fiyatlı hissesi ile işçi maliyetinin üretim kıymeti içindeki hissesi birlikte değerlendirildiğinde ise taban fiyat artışına en hassas kesimlerin idari-destek hizmetleri, lokanta-otel, toptan-perakende ticaret, insan sıhhati, giysi, mobilya, inşaat ve bakım-onarım üzere bölümler.
Asgari fiyat ve altı fiyatlı oranı yüzde 10,1 olmasına rağmen işçi maliyetinin üretim pahasına oranı en yüksek kesim yüzde 51,1’le eğitim.
Konaklama ve yiyecek hizmetleri minimum fiyatlı oranı yüzde 73’le en yüksek bölüm olmasının yanında birebir vakitte işçi maliyetinin üretilen bedele oranında yüzde 20,2 ile en yüksek ikinci bölüm durumunda.
