Sanayi ülkeleri, kritik hammadde tedarikinin garanti altına alınması konusunda süratle adım atmaya devam ediyor.
Özellikle Çin ve Rusya’nın bu kaynakları politik ve ekonomik tehdit olarak kullanma eğilimleri, tedarik zincirlerinde değerli riskler oluşturuyor. Bu problemlerin tahlili için milletlerarası arenada çeşitli tedbirler alınıyor.
Sanayi ülkeleri, güç kaynaklarından endüstriyel hammaddelere kadar geniş bir yelpazede hammaddeye olan bağımlılıklarını artırıyor. Bilhassa Çin’in ender toprak elementleri üzere kritik hammaddelerin tedarikini denetim etme yeteneği, bu bağımlılığı daha da karmaşık hale getiriyor. 2010’da yaşanan Japonya ve Çin ortasında yaşanan kriz, bu bağımlılığın ne kadar büyük bir risk olabileceğini gözler önüne serdi. Ayrıyeten, 2021 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgal teşebbüsü, tedarik zincirlerindeki meçhullüğü artırdı ve döngüsel iktisatta önemli aksamalara neden oldu. Bu olaylar, hammadde tedarikindeki jeopolitik riskleri daha da vurguladı.
AB ve öbür ülkelerin aldıkları önlemler
Gelişmiş sanayi ülkeleri, bu tehlikelerle başa çıkmak için çeşitli tedbirler almaya başladılar. AB, kritik hammaddelerin bir listesini oluşturdu ve tedarik teminatı sağlamak için alternatif kaynaklar arayışına girdi. Küresel Gateway stratejisi ile Latin Amerika, Balkanlar, Afrika ve Orta Asya ülkeleri ile işbirliği mutabakatları imzalıyor. Paris İklim Mutabakatı, artan talep ve düşük emisyonlu teknolojilerin kullanımı nedeniyle kaynaklara olan baskıyı artırıyor.
AB Komitesi, güç ve tarım dışı hammaddeler ortasında objektif kriterlere dayanarak kritik hammaddeleri tanımladı. Bu tarif, sanayi için kritik olan hammaddelere odaklanmanın bir adımı olarak kabul ediliyor. Ayrıyeten, Türkiye ile AB ortasındaki Gümrük Birliği mutabakatı çerçevesinde, AB’ye yapılan ihracatta Avrupa Yeşil Mutabakatına ahenk sağlamak emeliyle çalışmalar yapılıyor.
Türkiye’nin Potansiyeli ve Rolü: Hammadde Tedarikinde Yeni Bir Oyuncu!
Türkiye, bu karmaşık denklemde değerli bir rol oynayabilir. Tethys Maden Kuşağı’nın (Tethyan Belt) tam ortasında bulunan Türkiye, güçlü maden kaynaklarına sahip bir coğrafyada yer alıyor. Ayrıyeten, yeşil dönüşüm süreci için gerekli olan hammadde arz teminatını sağlama potansiyeline sahip. Türkiye’nin bu potansiyeli, özel kesimin ve girişimcilerin takviyesiyle daha fazla katma bedel yaratma fırsatı sunuyor. Türkiye, yeraltı kaynaklarını işlemek ve çevresel standartlara uygun formda kullanmak için yüksek kapasiteli hammadde sürece ve üretim tesisleri kurarak AB tedarik zincirine dahil edebilir.
TETHYS: Okyanuslar Tanrıçası’nın sembolizmi
Tethys Okyanuslar Tanrıçası, hammadde tedarik meselelerine karşı sanayi ülkelerinin atılımlarını sembolize ediyor. Antik Yunan mitolojisine dayanan bu isim, denizlerin ve suların tanrıçasını temsil eder.
Denizlerin anası olarak düşünülen Tethys, hammadde tedarikinin denizler üzere değerli bir kaynak olduğunu simgeliyor.
Batı Tethyan jenerasyonu, bilhassa Doğu Avrupa ve Türkiye’yi de kapsayan değerli pahalı ve baz metal yataklarına mesken sahipliği yapan dünyanın en büyük maden nesillerinden biridir. Bu nesil, çeşitli maden kaynakları açısından güçlü olmasıyla bilinir ve jeolojik yapısı madenlerin keşfi ve çıkartılmasını tesirler.
Tethys Okyanuslar Tanrıçası’nın sembolizmi altında sanayi ülkeleri ve Türkiye, hammadde garantisi ve sürdürülebilirlik arayışında birlikte çalışıyorlar. Bu sembolizm, dünya iktisadının geleceğinde kritik bir rol oynuyor ve sanayi ülkeleri için hammadde tedariğinde garantiyi simgeliyor. Tethys Okyanuslar Tanrıçası’nın sembolü, hammadde tedarik meselelerine karşı global bir karşılığın temsilcisidir.
Bu gelişmeler ışığında; sanayi ülkeleri ve Türkiye, kritik hammadde tedarikini sağlama konusunda daha fazla işbirliği yapmayı ve sürdürülebilir bir geleceği inşa etmeyi hedefliyorlar.
İstanbul Bilgi Üniversitesi kritik hammadde tedarikinde rol oynuyor
İstanbul Bilgi Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Bilişim ve Teknoloji Hukuku Enstitüsü Türkiye’nin aday statüsünde olduğu Avrupa Birliği üyesi ülkelerin sanayi bölümünün kritik hammadde ve maden muhtaçlıklarını karşılamak gayesiyle değerli bir teşebbüste bulunuyor. Bu teşebbüs, arz güvenliğini sağlamak için hükümetler ortası ve özel kesim işbirliklerini teşvik etmeyi hedefliyor ve AB Kritik Mineraller Listesinde yer alan hammadde, mineral ve metallerin işlenmeden cevher olarak Çin’e satışını sınırlamak için bir ekosistem oluşturmayı amaçlıyor.
TETHYS ayrıyeten, Dış Ekonomik Bağlantılar Heyeti (DEİK) bünyesinde Türkiye-AB ve Türkiye-ABD İş Kurulu ile işbirliği yaparak Kritik Hammaddeler Arz ve Tedarik Zinciri Çalışma Kümesini kurmak üzere. Bu çalışma kümesi kritik minerallerin arzını ve tedarik zincirine yönelik lokal, bölgesel ve global meselelere en uygun tahlilleri üretme misyonunu üstlenecek. Hakikaten bu emelle Tethys; AB parlamentosu tarafından kurulan The Soul of Europe sivil toplum kuruluşu ile 25 Ekim 2023 tarihinde bir işbirliği protokolü imzaladı. Euromines’la 26 Ekim 2023 tarihinde ve AB Kurulunun Büyümeden Sorumlu Kısmı ile 26 Ekim 2023 tarihinde karşılıklı işbirliği görüşmeleri gerçekleştirmiştir.
İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin “Bilişim ve Teknoloji Hukuku Enstitüsü, TETHYS Platformu kritik endüstriyel hammadde arz güvenliğine katkıda bulunuyor.
