İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılmasının (Brexit) üzerinden geçen dört yılda İngiltere’de en büyük tesir ekonomik alanda görülürken, yapılan anketlere nazaran AB’ye geri dönme yanlılarının oranı artıyor.
Brexit kararının alınışından bugüne yaşananları ve İngiltere’ye tesirine yönelik raporları derledi.
Brexit konusunda 1990’lardan bu yana marjinal boyutta görüşler lisana getirilse de 2008 global ekonomik krizi ile AB’den ayrılma fikri daha da güçlendi.
Britanya’nın Nüfuzu (Britihs Influence) isimli fikir kuruluşunun eski liderlerinden Peter Wilding’in 2012’de yayımladığı makale ise bu fikrin ismini koydu. Brexit sözünün birinci defa geçtiği makalenin müellifi Wilding, İngiltere’nin AB içinde başkan olmadığı takdirde Brexit’in kaçınılmaz hale geleceğini tabir etti.
Wilding’in İngiltere’yi AB bürokrasisinden kurtarmak ve yine denetimi ele almak istikametindeki sözlerinin büyük takviye gördüğü devirde AB’den ayrılmayı savunan Nigel Farage’ın Birleşik Krallık Bağımsızlık Partisi (UKIP) de oylarını artırarak siyasette kelam sahibi pozisyona yükseldi.
Tabanını UKIP’e kaptırmak istemeyen periyodun Muhafazakar Partili Başbakan David Cameron’ın, Brexit’i referanduma götüreceği kelamını vermesiyle 23 Haziran 2016, referandum günü olarak belirlendi.
Birleşik Krallık halkı oyunu yüzde 52 ile Brexit’ten yana kullandı lakin AB’den ayrılmak İngiltere’nin 4 yılını aldı. Bu müddette İngiltere, 3 erken seçim yaptı, 3 başbakan değiştirdi.
Brexit sürecinin 3. Başbakanı Boris Johnson, Aralık 2019’da erken seçimden tek başına iktidar çıktı, akabinde da AB ile yapılan Brexit mutabakatı için Ocak 2020’de Avam Kamarası, Lordlar Kamarası ve Kraliçe Elizabeth’ten onay aldı.
Anlaşma 31 Ocak 2020’de yürürlüğe girdi. Bu tarihten sonra İngiltere’nin AB üyesi olduğu lakin karar alma süreçlerinde yer alamadığı 11 aylık geçiş devri başladı ve ayrılma süreci 31 Aralık 2020’de tamamlandı.
Üçte bir oranında besin enflasyonunun sebebi Brexit
AB’den ayrılan İngiltere’de en büyük tesir ekonomik alanda görüldü. Değişen Avrupa’da Birleşik Krallık isimli niyet kuruluşu yayımladığı raporda, Brexit olmasaydı İngiltere’deki yatırımların bugünkünün yüzde 25 üzerinde olacağı varsayımında bulundu.
İngiltere’de Brexit öncesine nazaran 330 bin daha az iş bulunduğunu da açıklayan kuruluşa nazaran finans bölümünde 7 bin iş kaybı yaşandı.
Londra İktisat ve Siyasal Bilimler Okulu (LSE) yaptığı araştırmada, 2019-2023’teki besin enflasyonunun üçte birinin sebebinin Brexit olduğunu ortaya koydu. Brexit’in market alışverişine yansımasının 7 milyar sterlin (yaklaşık 270 milyar lira) olduğu bilgisi de rapora yansıdı.
İngiltere merkezli Ulusal İktisat ve Toplumsal Araştırmalar Enstitüsünün Kasım 2023’te açıkladığı kestirimlere nazaran, Brexit sonrası İngiltere’nin Gayri Safi Yurt İçi Hasılası yüzde 2 ila 3 düştü. Enstitü, bunun kişi başı yaklaşık 850 sterlinlik (yaklaşık 32 bin lira) kayba eşit olduğunu da açıkladı.
Birleşik Krallık’ın AB üyesi hudut komşusu İrlanda Cumhuriyeti ile ticari alakalarını düzenlemek için ise Kuzey İrlanda Protokolü hayata geçirildi. Bu kapsamda İngiltere’nin öbür bölgelerinden Kuzey İrlanda’ya gidecek eserlerde yeşil şerit, buradan AB ülkelerine gitme ihtimali bulunan eserlerde ise kırmızı şerit yer almasına karar verildi.
Böylelikle İrlanda denizinde yapılan gümrük denetimleri kaldırıldı.
AB’ye tekrar girmek isteyenlerin oranı arttı
İngiltere merkezli araştırma şirketi YouGov’un Ocak 2023’te yaptığı ankete nazaran, iştirakçilerin yüzde 54’ü Brexit’in yanlış karar olduğunu tabir ederken, kararın hakikat olduğunu düşünenler yüzde 35’te kaldı. İştirakçilerin yüzde 58’i ise AB’ye yine katılmayı savunuyor.
Deltapoll araştırma şirketinin 19-22 Ocak 2024’te yaptığı ankete nazaran, iştirakçilerin yüzde 47’si AB’ye geri dönüşü desteklerken, yüzde 37’si desteklemediğini belirtti.
Araştırma şirketi Savanta’nın Eylül 2023’te yaptığı ankette ise 18-25 yaş nüfusun yüzde 66’sı AB’ye dönüşten yana.
Ülkede 2020-2024’te yapılan 169 anketin sadece 21’inde AB dışında kalmayı destekleyenler önde, üç ankette ise geri dönmeyi destekleyenlerle AB dışında kalmayı destekleyenlerin oranı eşit çıktı.
İskoçya’nın bağımsızlığı ve AB üyeliği
Brexit referandumunda İskoçya ve Kuzey İrlanda “hayır” oyu kullansa da düşük nüfusları nedeniyle seçim sonuçlarına tesir edemedi. Bilhassa İskoçya, AB’de kalmalarının daha yeterli olacağı görüşünü sık sık lisana getirip bunu da bağımsızlık için münasebet gösteriyor.
Yüzde 62 ile AB’de kalmaktan yana oy kullanan İskoçya, Brexit’in İskoç ulusal gelirine 3 milyar sterlinlik ziyan verdiğini savunuyor. İskoçya hükümetinin internet sitesinde yer alan bilgilere nazaran, ülkede ticaret yapan şirketlerin yüzde 44’ü ihracatta Brexit kaynaklı zorluklar yaşıyor.
Bağımsız İskoçya’nın AB’ye katılması gerektiğini savunan İskoç hükümeti, güç güvenliğini sağlayacak yer altı kaynakları ve gelişmiş araştırma altyapısıyla Avrupa’ya katkı sağlayacağını öne sürüyor.
AB’nin ise seyahat özgürlüğü, öğrenci ve akademisyen değişim programları, kolluk ve savunma kuruluşlarının yanı sıra isimli kurumlarıyla İskoçya’ya değerli katkılar sunacağı söz ediliyor.
İskoçya hükümetinin açıklamasına nazaran, ülkede yüzde 62 “hayır” oyuna karşı yüzde 38 “evet” oyu kullanılan Brexit referandumundaki 24 puanlık fark, 2022’deki araştırmada yüzde 40’lara yükseldi.
