Dünya iktisadı 2023’ü tedarik zinciri sıkıntıları, Çin’de beklenenden yavaş görülen toparlanma, yüksek enflasyon ve merkez bankalarının enflasyonu baskılamak için süratli faiz artışına gittiği bir yıl olarak geride bırakıyor.
Özellikle gelişmiş ekonomilerde para siyasetindeki sıkılaşma enflasyonun düşmesine yardımcı olurken, 2024 merkez bankalarının enflasyonu hedefledikleri düzeye düşürme maksadıyla “faizleri uzun mühlet ve yüksek tutmak” için hassas bir istikrar gözettikleri yıl olacak.
Ekonomistler, 2024’te global ekonomiyi şekillendiren gündem hususlarını, yüksek faizlerin ekonomik büyümeye tesirini ve merkez bankalarının mümkün faiz indirimlerine ait kararlarını yorumladı.
S&P Küresel Market Intelligence Global İktisat Lider Yardımcısı Ken Wattret, bu yıl dünya iktisadında yaşanan kimi zorlukların güzelleşmeye başladığını kimilerinin ise 2024’te devam edeceğini söyledi.
Enflasyonun farklı ülkelerde ve farklı süratte gerilediğini aktaran Wattret, enflasyonda genel eğilimin düşüş istikametinde olduğunu belirterek, “Bu açıdan, şu anda faiz artışlarının çoğunlukla geride kaldığını söyleyebiliriz. Para siyasetindeki sıkılaşmanın tesirini şimdi tam olarak görmedik ve bu biraz vakit alacak. Yüksek faizler, 2024’te ekonomik büyümeyi baskılayacak. Bu bir istikrar. Merkez bankaları ekonomileri yavaşlatmaya, birebir vakitte sıkılaşmayı ayarlayarak ekonomileri resesyona sürüklememeye çalışıyor. Bunu başarmak çok güç. Tarihe baktığımızda, merkez bankası faizlerinin çok süratli biçimde yükselmesi resesyonlara yol açmıştır. Avrupa’da şu an misal şartlar altındayız lakin tesiri daha az” diye konuştu.
Wattret, ABD’de yeni bir artışa gitmek yerine faizin nispeten kısıtlayıcı yüksek düzeyde tutulduğunu belirterek, ABD ve Avrupa’da faizin tepede olduğunu düşündüklerini anlattı.
Merkez bankalarının siyaset faizini yükseltmeye devam etmek yerine nispeten yüksek düzeyde tutarak bir istikrar kurmaya çalıştıklarını söyleyen Wattret, konuşmasına şöyle devam etti:
“Faiz artırımına devam etmeleri halinde, iktisatların resesyona girme tehlikesi değerli ölçüde daha yüksek olacaktır. Buna rağmen, piyasalar şu an 2024’e yönelik erken ve derin faiz indirimi beklentisi içinde. Biz bu beklentilerin de biraz erken olduğu görüşündeyiz. Merkez bankalarının en azından 2024 ortasına kadar kısıtlayıcı para siyasetini sürdüreceğini düşünüyoruz ve faizleri artırdıkları kadar süratli bir biçimde düşürmelerini pek muhtemel görmüyoruz. Faizlerde agresif bir düşüş, muhtemelen derin bir resesyon ortamında olabilirdi zira bu türlü bir ortamda enflasyon çok daha süratle gerilemiş olurdu. Lakin merkez bankaları enflasyonist baskıların devam edebileceği konusunda da kaygılı. Bu açıdan, bu bir risk senaryosu ve yakından izlenmesi gerekiyor.”
“2024’te olumlu büyüme beklemek fazla optimistlik olur”
Wattret, enflasyon ve yüksek faizlerin ekonomilere farklı biçimde yansıdığını bilhassa yüksek güç fiyatlarının Avrupa’da büyümeyi baskıladığını, ABD’de ise iktisadın sürpriz biçimde daha dirençli olduğunu lisana getirdi.
Faizin ekonomik büyüme üzerindeki tesirinin devam ettiğine dikkati çeken Wattret, “Dolayısıyla 2024’ün olumlu bir büyüme atılımı getireceğini ummak muhtemelen fazla optimistlik olur. Yeniden de, umuyoruz ki bu zorluklardan kimilerinin güzelleşmesini ve 2024 sonuna yaklaştıkça ekonomik görünümün güzelleşmeye başlayabilir” dedi.
Wattret, global iktisatta bir resesyon beklemediklerini fakat bölgeden bölgeye değişiklikler olduğunu tabir ederek, “ABD iktisadı güçlü seyretti fakat şu an yüksek faizin hane halkı harcamaları üzerindeki tesirini görmeye başladığımız bir geçiş basamağında. Güçlü büyüme artık yavaşlayacak fakat resesyon beklemiyoruz. Avrupa’da ise esasen resesyon şartlarına sahibiz. Batı Avrupa’nın birden fazla sakinlik içinde. Bu durum Avrupa’nın kısmen ABD’de görülmeyen ek bir şok yaşamasından kaynaklanıyor ki bu da Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı sonrası güç fiyatlarındaki artış. Bu nedenle, Avrupa hali hazırda resesyona yakın bir ortamdayken, ABD şu ana kadar nispeten güzel durumda” biçiminde konuştu.
Asya’da ise enflasyon artışının daha düşük seyretmesi nedeniyle merkez bankalarının tepkisinin da daha az olduğunu anlatan Wattret, “Asya ekonomilerinde daha az tesir görüldü ve bu nedenle Asya Pasifik bölgesinin 2024’teki global ekonomik büyümenin itici gücü olacağını düşünüyoruz” dedi.
ABD ve Avrupa’da kredi büyümesinde keskin yavaşlama
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton da para siyasetindeki sıkılaşmanın gecikmeli tesirlerinin, krediler yavaşladıkça, yatırımlar zayıfladıkça ve hane halkı geliri ve kâr büyümesi düştükçe ABD iktisadı üzerinde 2024’te baskı yaratacağını lisana getirdi.
Enflasyon gerilerken ABD Merkez Bankasının (Fed) faizleri düşürmede yavaş davranması nedeniyle gerçek faiz oranlarının yükseleceğini belirten Coulton, şöyle konuştu:
“Euro Bölgesi manşet enflasyondaki düşüş ve gerçek fiyat artışlarındaki toparlanmanın tüketime katkı sağlamasıyla 2024’te yalnızca yüzeysel bir toparlanma görecek. Mali sıkılaşmanın gecikmeli tesiri ABD ve Avrupa’daki zayıf büyümenin ortak nedeni olacak ve her ikisi de son 9 ayda kredi büyümesinde keskin bir yavaşlama gördü. Fakat ABD’de tüketim giderek yavaşlarken, Avrupa’da tüketimin hafif bir ivme kazanması bekleniyor. Çin iktisadı ise hizmet bölümündeki tüketimin azalmasıyla yavaşlayacak. Çin iktisadında büyümenin 2024’te konut piyasasındaki aşağı istikametli riskleri dikkate alarak yüzde 4,5 olacağını iddia ediyoruz. Çin’de ekonomik büyümeyi ihracattaki gerileme, zayıf tüketici inanç ortamı ve konut inşasındaki keskin düşüşün tesirleri vuracak.”
Coulton, merkez bankalarının enflasyona karşı yaklaşık 2,5 yıldır verdikleri büyük gayretin akabinde “erken bir zafer ilan etme konusunda çok temkinli” davranacağını söz ederek, “Bu nedenle faizlerde yavaş bir düşüşe gideceklerdir. Merkez bankaları, çok sıkı para siyasetiyle büyümeye ziyan vermekten çok, enflasyonu sürdürülebilir biçimde yüzde 2 amaçlarına geri getirememekten telaş duyuyor” dedi.
“Gelişmiş ekonomilerde çekirdek enflasyon ısrarcı olmayı sürdürüyor”
İngiltere’nin en eski bağımsız ekonomik araştırma enstitüsü Ulusal Ekonomik ve Toplumsal Araştırma Enstitüsü (NIESR) Başekonomisti Ahmet İhsan Kaya da gelişmiş ekonomilerde merkez bankalarının faiz indirimini ne vakit ve hangi süratte yapacağının 2024’te ana gündem hususlarından olacağını söyledi.
Gelişmiş ekonomilerde faizlerin tepe yaptığını belirten Kaya, merkez bankalarının faiz indirimlerini değerlendirmeden evvel enflasyonun hedefledikleri düzeye ne kadar süratli geri geleceğini ve büyümenin sıkı para siyasetinden ne kadar etkileneceğini görmek için bekleyeceğini anlattı.
Kaya, manşet enflasyonun besin ve güç fiyatlarındaki düşüş nedeniyle değerli ölçüde gerilemiş olmasına karşın, gelişmiş ekonomilerdeki çekirdek enflasyonun ısrarcı olmayı sürdürdüğünü belirterek, “Bu açıdan, merkez bankalarının siyaset faizini uzun bir müddet yüksek tutmasını ve bunun da 2024’te global ekonomik büyüme öngörülerini baskılayacağını düşünüyoruz. Enflasyondaki bu göreli düşüş ve zayıf ekonomik büyüme piyasaların erken faiz indirimini fiyatlamasına yol açtı. Enflasyonda gerileme sürdükçe gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerdeki otoriteler 2024’ün ikinci yarısından itibaren kısıtlayıcı para siyasetlerini geri çekmeye başlayacaktır lakin çekirdek enflasyon hala hedeflenen düzeylere nazaran çok yüksek olduğundan faiz indirimlerinin yavaş olacağını öngörüyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
Kaya, sıkı para siyaseti nedeniyle global ekonomik büyümenin etkileneceğini fakat gelişmiş ekonomilerde büyük bir resesyon beklemediklerini aktardı.
Buna karşın görünümün ülkeden ülkeye değiştiğine dikkati çeken Kaya, şunları kaydetti:
“ABD iktisadı nispeten güçlü kalmaya devam etmesine ve daha sıkı finansal şartlara direnç göstermesine karşın, Euro Bölgesi ve bilhassa Almanya sakinlik belirtileri gösteriyor. Gelişmekte olan piyasalar gelişmiş ekonomilerden daha güzel performans gösteriyor, lakin bu ekonomilerde de Gayri Safi Yurtiçi Hasıla büyümesi yavaşlıyor. Çin ve Hindistan, yalnızca yüksek faizler nedeniyle değil yapısal faktörlerin de tesiriyle son on yıllardakinden daha yavaş büyüyecek. Jeopolitik bölünme ve zayıf ekonomik büyüme nedeniyle yavaşlayan global ticaretle, bu ülkelerin ekonomik büyümesi yüklü olarak iç talebe bağlı olacak. Çin’deki yavaşlama ve yüksek faiz ortamında hane halkı borçluluğu kıymetli bir bölgesel ve global tesire sahip olabilir ve 2024’de bu gelişmelerin yakından izlenmesi gerekiyor.”
Enerji ve besin fiyatları birçok ülkede enflasyonist baskıların yüzde 30’una yol açıyor
Lizbon İktisat ve İdare Okulu İktisat Profesörü Antonio Afonso, merkez bankalarının siyaset faizini uzun bir mühlet yüksek tutacağından emin olmadığını belirterek, “Özellikle ABD’de seçimlerin yaklaştığını düşündüğümüzde, bu mühletin (faizin yüksek tutulması) çok uzun olacağını düşünmüyorum. Faizlerde geri dönüş görmemek, (ekonomi açısından) hayli ziyanlı olacaktır” dedi.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Geçiş Devri Tesiri ve Global İktisat Yöneticisi Alexander Plekhanov ise gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde enflasyonun büyük ölçüde gerilediğini ve bunun değerli bir kısmının güç fiyatlarındaki düşüşten kaynaklandığını söyledi.
Enerji ve besin fiyatlarının birçok iktisatta enflasyonist baskıların halihazırda yüzde 30’una yol açtığını lisana getiren Plekhanov şunlara dikkati çekti:
“Dezenflasyonun suratı otoritelerin birkaç ay evvelki beklentileriyle büyük ölçüde uyumlu. Enflasyonla uğraşta odak noktası çoklukla merkez bankaları olsa da maliye siyasetleri üretim ve fiyatları şekillendirmede kıymetli bir yol oynuyor. Bu yüzden, para siyaseti mali siyaset tercihlerine bağlı olacak. Bu tercihler ülkeden ülkeye değişirken, birtakım hükümetler borçlanma maliyetlerindeki artışlara, kamu borç stoku yüksek olan başka ülkelere kıyasla daha kolay dayanabilir. Daha yüksek kamu açığı, muhtemelen daha uzun müddet yüksek faiz manasına gelecektir.”
