BDDK tarafından hazırlanan “Bankaların Kredi Süreçlerine Ait Yönetmelik”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Yönetmeliğe nazaran, bankalarda kredi açma yetkisi temel prestijiyle idare şurasına ilişkin olacak. İdare heyeti; kredi açma, onay verme ve başka idarî asıllara ait siyasetleri oluşturmak, bunların uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak ve gerekli önlemleri almakla yükümlü olacak. İdare konseyi kredi açma yetkisini teşkil edeceği kredi komitesine yahut genel müdürlüğe devredebilecek. İdare kurulunca kredi açılmasında yahut yetki devranında genel müdürlüğün yazılı önerisi aranacak. İdare şurası, kredi komitesi, genel müdür, genel müdür yardımcısı, genel müdür yahut genel müdür yardımcısının yer aldığı komiteler yetkisinde açılacak krediler için yapılacak tekliflerde, kredi talebinde bulunanların mali analiz ve istihbarat raporlarının ekli olması mecburî olacak.
Bir gerçek yahut hukukî şahsa açılacak kredi sonunun tespitinde, idare heyeti, en fazla, kredi komitesine özkaynakların yüzde onu, genel müdürlüğe yüzde biri fiyatındaki kredi açma yetkisini devredebilecek. Genel müdürlük kendisine devredilen kredi açma yetkisini öbür üniteleri, bölge müdürlükleri yahut şubeler aracılığıyla da kullanabilecek.
Yönetim kurulunca yetkinin, kredinin fiyatı, cinsi, alınacak teminat başta olmak üzere kredi açılmasında mutaden tespiti gereken konuları içerecek formda kapsam ve sonlarının açık ve detaylı olarak belirlenmiş ve yazılı biçimde, kredi açılmadan evvel devredilmiş olması gerekecek.
Kredi açma yetkisini haiz olanlar, kendileri ile eş ve velâyeti altındaki çocuklarının yahut bunlarla risk kümesi oluşturan öteki gerçek ve hukuksal şahısların taraf olduğu kredi süreçlerine ait kıymetlendirme ve karar verme kademelerinde yer alamayacak ve bu hususu yazılı olarak kontrol komitesine bildirecek. Banka genel müdürü yahut idare konseyi üyelerinden, sadece bu sıfatları hasebiyle Kanunun 49 uncu unsurunun ikinci fıkrası uyarınca bankanın dâhil olduğu risk kümesi içinde yer alanlar hakkında, bankanın dâhil olduğu risk kümesine kullandırılacak kredilere ait olarak bu fıkra uygulanmayacak.
Bankanın dâhil olduğu risk kümesi ve Kanunun 50 nci hususunun birinci fıkrasında belirtilen bireyler ile yapılan; kredi süreçleri ile hizmet kontratları, mal alım satım süreçleri ve gibisi süreçler için kıymetlendirme, onay ve iş akış süreçleri idare kurulunca yazılı olarak belirlenecek. İdare kurulunca belirlenecek değerlilik eşiği üzerindeki hizmet mukaveleleri, mal alım-satım süreçleri, kredi süreçleri, kredilerin kayıttan düşülmesi ve gibisi süreçler idare konseyinin ön onayına tabi olarak gerçekleştirilecek. Şura kelam konusu değerlilik eşiğine ait olarak hudut koymaya yetkili olacak. Kredilendirme ve öteki süreçlerde aranan şartların bu süreçlere ait tahsis, ödeme, teminatlandırma dâhil tüm kademelerde piyasa şartlarından farklılık arz etmemesi gerekecek.
Söz konusu bireylere verilecek krediler ile bunlarla gerçekleştirilecek öteki süreçlere ait karar ve süreçlerde yer alan bireylerin çıkar çatışmasını engelleyecek formda belirlenmesi gerekecek. Üst idare, kredi tahsis ve izleme ünitelerinin bu unsurda düzenlenen koşullara ahenk konusunda azami dikkati göstermesine yönelik tüm önlemleri almakla yükümlü olacak.
Bankanın bu husus kapsamındaki süreçlerinin gerekli formda tesis edilip edilmediği ile bu süreçlerin izlenmesi ve raporlanması iç kontrol ünitelerince gözden geçirilecek. Tespit edilen aksaklıklar, alınması tavsiye edilen önlemler ile birlikte üst idareye bildirilecek.
Kredi komitesinin oluşumu
Banka idare şurasının, kredilerle ilgili olarak vereceği misyonları yapmak üzere, Kanunun 25 inci unsuruna nazaran müddet hariç genel müdürde aranan kaideleri taşıyan üyeleri ortasından seçeceği en az iki üye ile banka genel müdürü yahut vekilinden oluşan bir kredi komitesi kurulabilecek. Rastgele bir toplantıya katılamayacak kredi komitesi üyesi yerine misyon yapmak üzere müddet hariç genel müdürde aranan kuralları taşıyan idare heyeti üyeleri ortasından iki yedek üye seçilecek. Kredi komitesi üye ve yedeklerinin seçiminde idare konseyi üyelerinin en az dörtte üçünün olumlu oyu aranacak.
Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyet gösteren yabancı bankalarda kredi komitesi kurulması halinde, müdürler konseyi tıpkı vakitte kredi komitesi misyonunu yürütecek.
Kredi komitesi tüm üyelerin iştiraki ile toplanacak. Kredi komitesinin oy birliği ile verdiği kararlar direkt, oy çokluğu ile verdiği kararlar idare heyetinin onayından sonra uygulanacak. Komite gündemi genel müdür yahut genel müdürün bulunmaması halinde vekili tarafından tespit edilir ve başka üyelere duyurulacak. Kredi komitesince kredi açılmasında genel müdürlüğün yazılı önerisi aranacak.
Yönetim şurası, kredi komitesinin faaliyetlerini denetlemekle yükümlü olacak. İdare şurası üyelerinden her biri, kredi komitesinden, komitenin faaliyetleri hakkında her türlü bilgiyi istemeye ve gerekli göreceği her türlü denetimi yapmaya yetkili olacak.
Kredi komitesi kararları karar defterine kaydedilecek. Kredi komitesi karar defteri, idare konseyi karar defterinin tabi olduğu tarz ve temele nazaran tutulacak.
Bankalar, kredileri nedeniyle maruz kalınacak riskleri ölçmek, karşı tarafın malî gücünü tertipli olarak tahlil etmek ve izlemek, gerekli bilgi ve dokümanları temin etmek ve bunlara ait temelleri belirlemek zorunda olacak.
Bankalarca beş milyon Türk Lirası üzerinde verilecek nakdi ve gayri nakdi krediler için müşterilerden hesap durumu evrakı alınması zarurî tutuldu.
Konut, taşıt ve öbür tüketici kredilerine ait sınırlamalar
Tüketicilere, konut edinmeleri emeliyle kullandırılacak kredilerde ve taşıt kredileri hariç konut teminatlı kredilerde, kredi teminat oranının azami hududu, dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek. Sınırlamaya mevzu krediler için teminat olarak alınan gayrimenkullerin değerlemesinin Şura yahut Sermaye Piyasası Heyeti tarafından yetkilendirilmiş değerleme şirketlerine yaptırılması ve sınırlamada bu bedellerin kullanılması mecburî olacak.
Tüketicilere, binek araç edinimi emeliyle kullandırılacak taşıt kredilerinde ve taşıt teminatlı kredilerde yahut yapılacak finansal kiralama süreçlerinde, kredi teminat oranının azami sonu, dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek. İkinci el binek araçlarda taşıtın kıymetinin tespitinde kasko pahası temel alınacak.
Konut edinmeleri ve konut tadilatı kapsamında konutun 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Uygar Kanununun 684 üncü unsurunda düzenlenen bütünleyici kesimi niteliğini haiz olacak biçimde mal yahut hizmet alımı maksadıyla tüketicilere kullandırılan krediler, konutların finansal kiralama yoluyla tüketicilere kiralanması, öbür gayrimenkul alımı maksatlı krediler, eğitim ve tahsil fiyatının finansmanı maksadıyla kullandırılacak krediler ve kamu kurum ve kuruluşlarına olan borçların finansmanı maksadıyla direkt ilgili kurum yahut kuruluşun hesabına ödeme yapılmak kaidesiyle kullandırılan krediler ile bu kredilerin yine yapılandırılması gayesiyle kullandırılan krediler hariç olmak üzere, tüketici kredilerinde ve tüketici kredilerinin tekrar yapılandırılmasında uygulanacak azami vade dördüncü fıkra uyarınca belirlenecek.
Kurul, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak, bu unsurda yer alan sınırlamaları belirlemeye yahut ek sınırlamalar getirmeye yetkili olacak.
