AB Dış Münasebetler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ve AB Kurulunun genişlemeden sorumlu üyesi Oliver Varhelyi, hazırladıkları “AB-Türkiye Siyasi, Ekonomik ve Ticari Bağlantılarının Durumu” başlıklı raporu açıkladı.
Amacı, süratle değişen jeopolitik ve güvenlik ortamında AB-Türkiye ilgilerini geliştirecek ögeleri ortaya koymak olan raporda, bağlardaki son durumun yapan adımlara imkan sağladığına işaret edildi. Raporda, olumlu uğraşların sürdürülmesi ve AB’nin korkularının ele alınması şartıyla ilerleyecek alanlar olduğu kaydedildi.
Vize serbestisi ve süreçlerin hızlandırılması
Raporda, vize serbestisi alanında, Türkiye’nin kriterleri şimdi tamamlamadığı anımsatılarak, “AB Kurulu ve Komite, kalan şartların karşılanması için Türkiye’ye teknik yardım sunmaya devam ediyor.” bilgisi verildi.
Özellikle iş insanları, öğrenciler, AB’de aileleri olan Türk vatandaşları için vize süreçlerinin kolaylaştırılması amacıyla üye ülkelerle olasılıkların araştırılacağı belirtilen raporda, “Bu birebir vakitte, uzun geçerliliğe sahip çok girişli vizelerin verilmesine imkan sağlamak hedefiyle Vize Kanunu’nun esnekliklerinden tam olarak faydalanmayı da içermelidir.” tabiri kullanıldı.
Ekonomi başlıkları
AB’nin gelişen ilgileri doğrultusunda 2021-2027 devri İştirak Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA III) kapsamında Türkiye’ye dayanak sağladığı anımsatılan raporda, “AB, 2022’de Türkiye’ye 221 milyon avro tahsis etti.” tabiri yer aldı.
Raporda, Komite’nin, geçen yıl Avrupa Sürdürülebilir Kalkınma Fonu (EFSD+) kapsamında, Türkiye’deki özel ve kamu yatırımlarını desteklemek emeliyle AB garantileri sağlayacak bir Türkiye Yatırım Platformu kurduğu kaydedildi.
Platformun 2023 başında 14 programa 317 milyon avro garanti sağladığı anımsatılan raporda, yatırım hacminin 2 milyar avroya kadar çıkmasının beklendiği tabir edildi.
Raporda, Avrupa Yatırım Bankasının (AYB) 2019’da alınan karar doğrultusunda Türkiye’deki faaliyetlerini gözden geçirmek hedefiyle ülkedeki tüm yeni operasyonlarını durdurduğu anımsatılarak, zelzelenin akabinde kurumun Türkiye’ye 400 milyon avroluk bir çerçeve kredisi sağladığı belirtildi.
AB Kurulunun, 2021’de Gümrük Birliği’nin uygulanmasındaki mevcut zorlukların ele alınması ve Gümrük Birliği’nin tüm AB üyesi ülkelerde tesirli formda uygulanmasının sağlanması maksadıyla Komite’yi Türkiye ile görüşmeleri ağırlaştırmaya davet ettiği hatırlatılan raporda, 2022’nin başından beri Türkiye tarafından “yapıcı” bir teşebbüste bulunulduğu ve akabinde 26 ticari problemli hususun 14’üne ait ilerleme kaydedildiği belirtildi.
Raporda, Türkiye’nin 5 ticaret mahzurunun daha kaldırılması istikametindeki uğraşlarının sürdüğü, Gümrük Birliği Ortak Komitesinin 27 ve 28 Kasım’daki son toplantısında AB için öncelikli bahislerinin tahlilinde kaydedilen ilerlemeyi ele aldığı ve ikili ticaret çalışma kümesinin 2024’ün başlarında yapacağı bir sonraki toplantısında mevcut durumu daha detaylı gözden geçireceği bildirildi.
AB Kurulunun 2016’da AB Kuruluna, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve Türkiye ile ticaret münasebetinin kapsamının genişletilmesine yönelik yeni bir mutabakata ait taslak müzakere direktifleri sunduğu anımsatılan raporda, Gümrük Birliği’ne bilhassa tesirli bir uyuşmazlık tahlili düzeneği dahil edilmesi, tarım ve balıkçılıkta ticarette karşılıklı hürlüğün artırılması, hizmetler, kamu alımları, yatırım ve sürdürülebilir kalkınma üzere yeni alanların kapsama dahil edilmesi yoluyla Gümrük Birliği’nin güncellenmesinin amaçlandığı kaydedildi.
Gümrük Birliği’nin güncellenmesi
“Komisyon tarafından o periyotta hazırlanan tesir değerlendirmesinde, Gümrük Birliği güncellemesinin değerli ölçüde olumlu tesir yaratacağı ve hem Türkiye hem de AB’ye ekonomik yararlar sağlayacağı belirtiliyordu. Bu değerlendirmenin temel ögeleri bugün hala geçerlidir.” sözüne yer verilen raporda, AB Kurulunun, bozulan AB-Türkiye bağları bağlamında 2017’de bu bahisteki müzakerelerine son verdiği hatırlatıldı.
Raporda, Türkiye’nin mevcut Gümrük Birliği’ni bütün üye ülkelere faal biçimde uygulamamasının önemli sorun olmaya devam ettiği belirtilerek, “Türkiye’nin son vakitlerde somut problemleri ele alma istikametindeki uğraşları, bilhassa 9 pürüzde kaydedilen ilerleme ve 5 mahzurun daha kaldırılması yahut etaplı olarak kaldırılacak olması taahhüdü, daha yakın bir iştirakin temelini oluşturuyor.” değerlendirmesi yapıldı.
“Hızla gelişen global bağlamda, AB’nin yeşil ve dijital dönüşümleri ve sağlam tedarik zincirlerine duyulan gereksinimle birleştiğinde, ticaret mevzularında ilerleme ortak çıkarımızadır.” sözü kullanılan raporda, “Mevcut Gümrük Birliği’nin hudutları göz önüne alındığında, tesirli bir uyuşmazlık tahlili sistemi ve garantiler de dahil olmak üzere kapsamlı modernizasyonu, AB-Türkiye ekonomik alakasının tam potansiyelinden yararlanılmasına imkan tanıyacaktır.” değerlendirmesinde bulunuldu.
Raporda, Türkiye’nin, AB ile Gümrük Birliği içinde bulunan bir aday ülke olmasına karşın AB’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlarına uymamayı tercih ettiği hatırlatıldı.
“Enerji kesimi AB-Türkiye münasebetlerinde stratejik kıymete sahiptir.” sözüne yer verilen raporda, bu alanda yüksek seviye diyaloğun 2019’da askıya alındığı anımsatıldı.
Raporda, Türkiye’nin bölgesel güç ticaret merkezi olma rolünü de artırmayı hedeflediğine işaret edilen raporda, “Türkiye’nin güç siyaseti, kendi güç güvenliği korkuları ve yerli güç üretimini artırma gereksiniminden kaynaklanmaktadır.” tabiri kullanıldı.
Raporda ayrıyeten AB-Türkiye Gümrük Birliği’nin modernizasyonu için Kurul tarafından önerilen taslak müzakere çerçevesi üzerindeki görüşmelere, Türkiye’nin, AB’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlarını kendi toprakları üzerinden aşılması konusunu ele almayı ve ticari uyuşmazlıkları tahlile kavuşturmayı sürdürmesi halinde başlanabileceği kaydedildi.
