İran’ın Umman ile ortak hareket ederek Hürmüz Boğazı’ndan “düşman” olarak tanımlanan gemilerin geçişini sınırlandırma ve kurallara uymayanlara yüksek tutarda para cezaları kesme teklifi, petrol fiyatlarındaki yukarı yönlü seyri desteklemeye devam ediyor. Gezegendeki en kritik enerji rotalarından birinde transit rejiminin belirsizliğe girmesi, uluslararası piyasalarda arz endişelerini tekrardan alevlendirdi.
Fiyatlar 80 dolar sınırının üzerinde
Cuma günkü seanslarda Brent ham petrol vadeli kontratları 80 sent (yüzde 0,97) primle varil başına 83,29 dolara yükselirken, ABD Batı Teksas Tipi (WTI) ham petrolü ise 64 sent (yüzde 0,83) değer kazanarak 77,93 dolardan el değiştirdi.
Haftanın ilk günlerinde diplomatik temaslardan gelen olumlu beklentilerle düşüşe geçen ve 13 Temmuz’dan bu yana ilk defa 80 doların altını gören gösterge Brent petrol, Tahran’ın adımı sonrası Perşembe günü varil başına 3 dolardan fazla yükselerek yaşadığı düşüşün bir bölümünü geri aldı. Buna karşın her iki gösterge de haftalık bazda yaklaşık yüzde 8’lik bir kayıpla kapanış yapma yolunda ilerliyor.
ABD ve İsrail gemilerine geçiş yasağı teklifi
Piyasalardaki yönü belirleyen ana unsur, İran meclisinde ele alınan Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzenlemesine dair yeni taslak çalışma oldu. Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) yaklaşık yüzde 20’sinin taşındığı boğazdan ABD ile İsrail bandıralı ya da bağlantılı gemilerin geçişinin tamamen engellenmesi hedefleniyor. Bununla birlikte, getirilen kuralları çiğneyen gemilere taşıdıkları yükün değerinin yüzde 20’sine varan oranlarda ceza kesilmesi ve diğer “hasım” devletlerin geçiş yapmadan önce tazminat ödeme zorunluluğuna tabi tutulması değerlendiriliyor.
Gelişmeleri yorumlayan Rystad Energy Petrol Başkan Yardımcısı Lin Ye, fiyatlardaki tırmanışın doğrudan İran’ın hazırladığı tasarıya verilen bir yanıt olduğunu ifade etti. Ye, “Piyasa olumsuz bir mutabakatı değil; kurulacak yapının serbest dolaşımı geri getirmeyeceğini, aksine kısıtlamalara tabi ve şartlı bir geçiş koridoru oluşturacağını fiyatlıyor” değerlendirmesini yaptı.
Geçiş maliyetleri ve sahadaki zorluklar
Masadaki taslağa göre İran, boğazdan geçen gemilerden yük bedelinin yüzde 5 ila yüzde 7’si seviyesinde bir pay talep ederken, Umman’ın yüzde 3 civarında bir oran üzerine odaklandığı belirtiliyor. Washington yönetimi ise boğaz geçişlerinde herhangi bir bedel ödenmesi fikrine kesin bir dille karşı çıkıyor.
Diğer taraftan sektör temsilcileri ve uzmanlar, önerilen bu adımların sahada ne ölçüde uygulanabileceği konusunda şüpheci. ABD’nin uyguladığı yaptırımlar ve ödeme mekanizmalarını kısıtlayan sigorta şartları sebebiyle söz konusu planın hayata geçirilmesinin oldukça güç olduğu ifade ediliyor.
Petrol piyasası araştırma firması Vanda Insights’ın kurucusu Vandana Hari, İran ve Umman arasındaki olası transit mutabakatına dair işaretlerin piyasada fırtınalar estirdiğini belirterek, “Bu sürecin nihai bir anlaşmayla tamamlanması için nelerin gerektiği konusundaki belirsizlik varlığını koruyor” dedi.
Bölgesel gerilim ve diplomatik mesajlar
Orta Doğu sahasındaki askeri tırmanış da piyasa üzerindeki baskısını sürdürüyor. Yemen’de bulunan Husi güçleri, Yemen’in Marib ve Hadramaut alanlarındaki Suudi hedeflerine füze ve insansız hava araçlarıyla (İHA) operasyon düzenlediklerini açıkladı.
Diğer yandan ABD Başkanı Donald Trump, bölgedeki çatışma ortamına ilişkin son demecinde, krizin yakın zamanda çözüme kavuşacağına inandığını belirterek olumlu bir tablo çizdi. Ancak uzmanlar, Hürmüz Boğazı çevresinde gelişen son durumun ABD ile İran arasındaki gerginliğin henüz yatışmaktan çok uzak olduğunu gösterdiğini kaydediyor.
