Küresel enerji piyasaları tarihi bir kırılma anına sahne oldu. Fiziksel teslimatlı Dubai ham petrolü fiyatı ilk kez varil başına 170 doların üzerine çıkarak rekor kırdı. Bu yükseliş, yalnızca spekülatif işlemlerden değil, doğrudan arz sıkıntısından kaynaklanmasıyla dikkat çekiyor.
Uzmanlara göre bu gelişme, petrol piyasasında ciddi bir arz şoku yaşandığının en net göstergelerinden biri.
Dünya’dan Taşkın Su’nun haberine göre fiyat artışının en çarpıcı yönü, vadeli işlemlerden değil doğrudan fiziksel petrol piyasasından gelmesi. Yani rafineriler, anlık ihtiyaçlarını karşılamak için sınırlı petrol arzına daha yüksek fiyat ödemek zorunda kalıyor.
Gün içinde 176,80 dolara kadar çıkan fiyatlar, kapanışta 170,79 dolar seviyesinde dengelendi. Bu seviye, petrol piyasası tarihinde daha önce görülmemiş bir eşik olarak kayıtlara geçti.
Krizin merkezi Hürmüz Boğazı
Yaşanan arz sıkıntısının merkezinde, dünya enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı yer alıyor.
Normal şartlarda küresel petrol ve LNG akışının yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten sağlanıyor. Ancak son dönemde artan saldırılar, sigorta sorunları ve güvenlik riskleri nedeniyle tanker trafiği ciddi şekilde azaldı.
Bu durum Körfez ülkelerinin ihracatını yavaşlattı, depolarda birikime yol açtı, tankerlerin limanlarda beklemesine neden oldu.
Fiziksel ve vadeli piyasa arasındaki makas açıldı
Dubai petrolü rekor kırarken, Brent ve WTI gibi küresel göstergelerin daha düşük seviyelerde kalması dikkat çekti.
Bu farkın nedeni ise açık; fiziksel piyasa şu anki kıtlığı, vadeli piyasa ise gelecekte arz düzelebilir beklentisini fiyatlıyor.
İki piyasa arasındaki farkın varil başına 60-65 dolara kadar çıkması, arz sıkıntısının ne kadar ciddi olduğunu ortaya koyuyor.
Müdahaleler yetersiz kaldı
Kriz karşısında bazı adımlar atıldı. Uluslararası Enerji Ajansı yaklaşık 400 milyon varil rezerv açtı. ABD, stratejik rezervlerinden 170 milyon varil piyasaya sürdü.
Ancak bu müdahaleler Atlantik piyasasını rahatlatırken, Körfez’deki anlık arz sorununu çözmekte yetersiz kaldı.
Tüketiciye etkisi kapıda
Petrol fiyatlarındaki artış henüz doğrudan pompaya tam yansımadı. Ancak uzmanlara göre bu tür kalıcı arz sıkıntıları zamanla ulaşım maliyetlerini artıracak, üretim giderlerini yükseltecek ve gıda fiyatlarını tetikleyecek.
ABD’de benzin fiyatlarının savaş öncesine göre ciddi şekilde yükselmesi, bu etkinin başladığını gösteriyor.
Küresel ekonomi için kritik senaryo
Analistler, sürecin seyrinin tamamen jeopolitik gelişmelere bağlı olduğunu vurguluyor. Hürmüz Boğazı kısa sürede açılırsa fiyatlar düşebilir. Kriz uzarsa küresel enflasyon ve borç maliyetleri artabilir
Dünyanın en büyük kredi derecelendirme kuruluşlarından biri olan Fitch Ratings’e göre uzun süren bir kriz, özellikle Avrupa ve Asya ekonomileri için yeni finansal riskler yaratabilir.
