ABD federal hükümeti, Demokratlar ve Cumhuriyetçilerin kısa vadeli harcama planı üzerinde anlaşamaması nedeniyle çarşamba günü yerel saatle gece yarısı 12.01’de resmen kapandı.
Hükümetin kapanması, yüz binlerce federal çalışanın maaşlarının ödenmemesinden kritik ekonomik verilerin yayımlanmasının ertelenmesine kadar farklı şekillerde ekonomiyi zorlayabilir. Ancak asıl belirleyici unsur süre. Kapanma ne kadar uzun sürerse, ekonomik büyüme üzerindeki etkisi ve federal hükümetin günlük işleyişine bağlı özel sektör şirketleri için maliyet de o kadar büyük olacak.
Yaz aylarında beklentilerin oldukça altında gelen ABD istihdam rakamları küresel piyasaların en çok tartışılan konularından biriydi. Federal hükümetin kapanması güncel istihdam verilerinin açıklanması açısından da hassas bir döneme denk geldi. Kapanmalar nedeniyle ABD’nin veri toplama personeli görevde olmayacak. Dolayısıyla ekonomistler ve yatırımcılar eylül ayı istihdam raporunun açıklanması gereken cuma günü beklenen göstergeleri alamayacak.
Cuma günkü istihdam raporu ne olacak?
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu, kapanma sırasında ekonomik veri toplamayacağını ve yayımlamayacağını açıkladı. Bu da cuma günkü aylık istihdam raporunun yayımlanmayabileceği anlamına geliyor. Kapanma süresinin uzaması ABD Çalışma Bakanlığı’nın ekim ortasında açıklaması gereken aylık enflasyon raporunu da etkileyebilir.
Ekonomik verilerdeki tüm bu gecikmeler özel sektör verilerinin önemini artırıyor. Çarşamba günü açıklanacak olan ADP’nin özel sektör istihdam raporu bunlardan biri olacak. Eyaletler tarafından toplanan haftalık işsizlik başvurularının ise etkilenmesi beklenmiyor. Kongre tarafından fonlanmayan Fed’in sanayi üretimi gibi raporları da yayımlanmaya devam edecek.
Ertelenen raporlar, kapanma sona erdiğinde yayımlanacak. Ancak verilerin kalitesi düşebilir. Özellikle enflasyon raporunda, mağaza rafları gibi yerinde fiyat kontrolü yapan ABD Çalışma Bakanlığı için personelin izne çıkarılması sorun yaratabilir.
Özel şirketlere etkisi ne olacak?
Federal hükümetin günlük işleyişine bağımlı şirketler, istihdam veya iş kaybı gibi sorunlarla karşılaşabilir. 2013’teki kapanma sırasında, savunma şirketi Lockheed Martin, devlet tesislerinde çalışan veya denetim için hükümet personeline ihtiyaç duyan 3 bin çalışanını zorunlu izne çıkarmıştı.
Bu tarihte federal hükümet, federal arazilerde sondaj izinlerini, bira, şarap ve alkollü içeceklerin ihracat sertifikalarını ve küçük işletmeler, ev sahipleri ve emlak geliştiricileri için kredi sağlamayı da durdurmuştu. Devletten ödeme alamayan küçük işletmeler geçici olarak personel azaltmış ve faaliyetlerini kısmıştı.
Beyaz Saray Ekonomik Danışmanlar Konseyi’nin tahminine göre, 2013’teki kapanma ABD özel sektördeki istihdam artışını yaklaşık 120 bin iş azaltmıştı. Kapanmalar ayrıca bilimsel araştırmalar gibi diğer alanları da etkileyebiliyor; hibe ödemeleri erteleniyor ve Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) incelemeleri aksıyor.
Ekonomik büyümeye etkisi ne olacak?
Kapanmalar, hükümet harcamalarını ve programlarını azaltarak ekonomik faaliyeti düşürüyor. Maaş alamayan federal çalışanlar, ödemeler yeniden başlayana kadar harcama yapmıyor. Havalimanlarındaki işleyişlerin gecikmesi veya ulusal parkların kapanması gibi endişeler, seyahat planlarını azaltıyor.
ABD Kongre Bütçe Ofisi, 2018–2019’daki 34 günlük kısmi kapanmanın, 2019’un ilk çeyreğinde ABD’nin GSYİH büyümesini yıllık reel bazda yüzde 0,4 düşürdüğünü hesapladı. ABD Yönetim ve Bütçe Ofisi’ne göre 2013’teki 16 günlük kapanma ise büyümeyi yüzde 0,6’ya kadar azaltmıştı.
Ekonomistler, hükümet yeniden açıldığında genellikle kayıpların telafi edildiğini söylüyor. Ancak Trump’ın kitlesel işten çıkarma tehdidi, çalışanları harcamada daha temkinli olmaya yöneltebilir ve istihdamı kalıcı biçimde azaltabilir.
Federal çalışanlara ne olacak?
Kapanmalar ABD’nin federal hükümet çalışanlarını yoğun bir biçimde etkiliyor. Çalışanlar zorunlu izne çıkarılıyor ve maaşları hükümet yeniden açılana kadar ödenmiyor. Ekonomi açısından kilit soru ise kaç çalışanın istihdamın dışında kalacağı ve bunun ne kadar süreceği. ABD Yönetim ve Bütçe Ofisi (OMB), hangi çalışanların “istisna” kapsamında olduğunu belirliyor. Bu kişiler acil veya temel işlerde gerekli oldukları için görevlerine devam ediyor, ancak maaş alamıyorlar.
ABD federal hükümetindeki en son kapanma 2018’in sonundan 2019 başına kadar 34 gün sürmüştü. Bu süreçte ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’ne göre 340 bin çalışan zorunlu izne çıkarılmıştı. Ancak bu, kısmi bir kapanmaydı. Zira bazı harcama tasarıları ABD Kongresi’nden geçmişti ve yüz binlerce çalışan çalışmaya ve maaş almaya devam edebilmişti.
Bu haftaki kapanma ise 12 yıl önceki tam kapanmaya daha çok benziyor. Ekonomistler, 800 binden fazla çalışanın izne çıkarılabileceğini tahmin ediyor. Dolayısıyla ordu görevlileri gibi kritik federal çalışanların da maaşları ertelenecek.
Trump yönetimi fonlamanın kesilmesi halinde kitlesel işten çıkarmalar yapabileceği tehdidinde bulunuyor. Bu durum, son aylarda küçülme, yeniden yapılanma ve yeniden işe alım süreçlerinden geçen federal istihdam üzerindeki baskıyı artırıyor. Senato Azınlık Lideri Chuck Schumer toplu işten çıkarma planını “gözdağı verme girişimi” olarak nitelendiriyor ve olası işten çıkarma kararlarının mahkemeye götürüleceğini belirtiyor.
Konaklama ve turizme etkisi haftalık 1 milyar dolar
ABD Seyahat Birliği, kapanmanın her hafta seyahat ekonomisine 1 milyar dolara mal olabileceği uyarısında bulundu.
Amerikan Ulaştırma Güvenliği İdaresi (TSA) çalışanları ve hava trafik kontrolörleri, İç Güvenlik ve Ulaştırma Bakanlıklarının planlarına göre maaş almadan çalışacak. Ancak 2019’daki kapanmada birçok TSA çalışanı işe gitmemişti. Bu da güvenlik noktalarının kapanmasına ve bazı havalimanlarında gecikmelere yol açmıştı.
Salı gecesi itibarıyla Amerikan Ulusal Park Hizmetleri(NPS), yeni hazırladığı acil durum planına göre yolları, patikaları ve anıtları genel olarak açık tutmayı hedefliyor. Giriş ücreti toplayan parklarda, ziyaretçi hizmetlerini (çöp toplama, tuvalet temizliği gibi) karşılamak için bu gelirler kullanılacak.
Amerikan Ulusal Parkları Koruma Derneği, NPS’nin bu yıl kalıcı personelinin en az yüzde 24’ünü kaybettiklerini açıkladı. Geçtiğimiz hafta emekli park müdürleri, parkların zarar görmesini ve vandalizmi önlemek için ABD İçişleri Bakanlığı’na kapanma sırasında parkları tamamen kapatma çağrısı yaptı.
