İsrail ile İran arasındaki geçici ateşkesin, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalindekine benzer bir potansiyel stagflasyon riskini engellediği düşünülüyor.
ABD Başkanı Donald Trump tarafından duyurulan geçici ateşkes, bir gün öncesinde potansiyel bir petrol şoku ve yüksek enflasyonla karşı karşıya olan dünya piyasalarının gidişatını değiştirmiş olabilir.
ABD ekonomisi şoktan kurtuldu
Fortune’dan Nino Paoli’nin haberine göre, İran parlamentosu, Pazar günü küresel petrol ticareti için hayati bir su yolu olan Hürmüz Boğazı’nı kapatma yönünde oy kullandı. Sürpriz oylama ve ardından gelen ateşkes ise küresel petrol üretiminin yüzde 20‘sini taşıyan İran ile Arap Yarımadası arasındaki dar boğazın küresel önemini açıkça ortaya koydu.
İlk olarak İran’ın devlet televizyonu Press TV tarafından bildirilen bu hareket, ABD’nin Pazar günü İran’ın nükleer tesislerine saldırmasının ardından ve İran’ın Pazartesi günü Katar’daki ABD askeri üssüne saldırarak misilleme yapmasından önce geldi. Petrol piyasaları Pazartesi günü yüzde 4 oranında düşerken analistler ülkenin Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin boğazın kapatılmasını onaylaması durumunda keskin bir fiyat artışı öngörüyordu.
İran’ın boğazı kapatma planı, ateşkes duyurusundan önce bile gerçekleşmesi pek olası olmasa da, Avrupa ve İngiltere piyasaları üzerinde yankı uyandırma ve su yolunda ufak bir aksamanın bile enflasyondaki artışa hazırlanan ABD ekonomisini şok etme potansiyeli bulunuyordu. Analistler, İran’ın bölgedeki misillemesi nedeniyle petrol fiyatlarında yaşanacak mütevazı artışların, ABD Merkez Bankası’nın yılın geri kalanında faiz indirimlerine nasıl yön vereceğini bile etkileyebileceğini ifade ediyor.
Merkez bankaları da etkilenebilir
İngiltere’deki yatırım bankacılığı firması Panmure Liberum‘un araştırma analisti Susana Cruz, yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra 2022’de gördüğümüz gibi bir stagflasyon şokuna dönüşebilir” diyor.
İran su yolunu kapatırsa Cruz, petrol fiyatlarındaki şokun ABD’deki manşet enflasyonu yüzde 1 oranında artırmasını bekliyor. Cruz ve araştırma ekibi, boğazın kapanmadığı ancak petrol fiyatlarının üçüncü çeyrekte yüzde 20 oranında arttığı bir başka ‘daha olası’ senaryonun ABD’de manşet enflasyonu yüzde yarım puan, Euro Bölgesi’nde yüzde 0,4 ve İngiltere’de yüzde 0,3 puan artıracağını öngörüyor. Cruz, “Bu, Fed’i Trump’ın faiz oranlarını düşürme baskısına rağmen Aralık ayından beri uyguladıkları stratejiye paralel olarak faiz oranlarını tutmaya zorlayabilir” diyor.
Uzmanlar, İran’ın tehditlerini sürdüremeyeceğini, hatta harekete geçseler bile bunun kalıcı olamayacağını söylüyor. Ulusal Enerji Analitiği Merkezi’nde kıdemli bir araştırmacı olan Paul Tice, “İran, Hürmüz Boğazı’nı kapatmak konusunda gürültü yapıyor. Bunu yapabilecek kapasiteleri olup olmadığı belirsiz” diyor.
Tice’ın mantığına uygun olarak, Brent ham petrol fiyatları pazartesi öğleden sonra 78,97 dolardan düşerek, yatırımcıların Hürmüz Boğazı’nda tanker akışının devam ettiğini görmeleriyle 70 dolar civarında seyretti. Trump ise Truth Social’da yayınladığı bir gönderide petrol sektöründen fiyatları düşük tutmasını rica ederek okuyucularını uyardı.
Ancak Cruz, “Petrol fiyatında geçici bir yüzde 20’lik artış bile, tarifelerden kaynaklanan enflasyonist bir etkiye hazırlanan merkez bankalarının görünümünü etkileyebilir” diye uyarıyor.
Tarifeler ve ABD borsalarda yüzde 5-10 arası düşüş öngörüsü
Cruz, “Petrol fiyatlarından ek bir petrol şoku yaşarsanız, o zaman Fed’in yılın geri kalanında faiz oranlarını düşürdüğünü kesinlikle göremeyiz. Merkez bankaları bu şokun gerçekten geçici olduğundan ve 2022’de yaptıkları hatayı yapmadıklarından emin olmalı” şeklinde konuşuyor.
Cruz, petrol fiyatlarında yüzde 20’lik bir artış senaryosunun bu yılın üçüncü çeyreğinde zirveye ulaşacağını ve 2026’nın üçüncü çeyreğinde ortadan kalkacağını söylüyor. Panmure Liberum tahminlerine göre, ABD borsası bu senaryoda yüzde 5 ila yüzde 10 oranında düşecek.
ABD’nin yapışkan, yüksek enflasyon ve yavaş büyüyen bir ekonominin birleşimi olan stagflasyon ile karşı karşıya olmasına rağmen, Bank of America’nın eski baş ekonomisti Ethan Harris, “Açıkçası, petrol fiyat şokundan çok ticaret savaşından endişe ediyorum” diyor.
Harris, ekonomistler arasında popüler olan, ABD tüketicilerinin yaz aylarında tarife kaynaklı fiyat artışlarını görmeye başlayacağı görüşünü savunuyor ve gelecek aylarda şişirilmiş TÜFE raporları görülmesini bekliyor.
Harris, ABD ekonomisinde insanların petrol fiyat şoklarını geçici olarak görmeye ‘daha istekli’ olduğunu yazıyor. ABD’nin, 1990’daki ABD-Irak savaşı gibi kritik noktaların neden olduğu petrol fiyat şokları sırasında olduğundan çok daha az petrol ithalatına bağımlı olduğunu ve ülke daha ‘hizmet odaklı’ hale geldikçe genel olarak petrole daha az bağımlı olduğunu ekliyor.
Harris, “Sonuç olarak, çoğu deneysel çalışma petrol fiyatında varil başına 10 dolarlık bir artışın GSYİH’yi yüzde 0,1 veya daha az düşürdüğünü gösteriyor” diye yazıyor.
Jeopolitik risk primi
Goldman Sachs analistleri, 10 Haziran’da varil başına 66,9 dolardan kapandığından beri petrol fiyatındaki artış olarak tanımladıkları 12 dolarlık bir ‘jeopolitik risk primi’ öngörüyor.
Goldman analistleri, Hürmüz Boğazı’ndan her gün akan yaklaşık 20 milyon varil petrol hacminin bir ay boyunca yüzde 50 oranında düşmesi ve ardından 11 ay boyunca yüzde 10 düşüşte kalması durumunda Brent fiyatının varil başına 110 dolara ulaşabileceğini ve varil başına risk priminin 25 doların biraz üzerine çıkacağını tahmin ediyor.
Harris, aşırı bir petrol şokunu tahmin etmek için ‘sihirli bir sayı’ olmadığını söylese de, “Varil başına fiyatın bir durgunluk tehdidi yaratması için ‘100 doların çok üzerine’ çıkması gerekir” diyor.
İsrail ile savaşın patlak vermesinin ardından İran’ın petrol ihracatı günde yaklaşık 2,5 milyon varilden sadece 150.000 varile düştü.
Boğaz gelecekte kapatılsa bile, Macquarie Bank stratejistleri bir çözüm yolu görüyor. Stratejistler, paylaştıkları notta, “Boğazın herhangi bir şekilde kapatılması tamamen çözümsüz bir durum yaratmayacaktır çünkü Körfez terminallerinden yüklenen petrolün bir kısmı kara yoluyla sevk edilebilir” diye yazıyor.
Küresel petrol üretiminin yüzde yirmisi Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor ve uzmanlar, petrolün ülkenin en büyük ihracat kalemlerinden biri olması nedeniyle su yolunun kapatılmasının İran ekonomisini önemli ölçüde etkileyeceğini söylüyor.
