Bir sene evvel Kahramanmaraş’ın Pazarcık ve Elbistan ilçelerinde meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki sarsıntı ile 11 vilayette büyük can kaybı ve yıkım yaşandı. Yapılan resmî açıklamalara nazaran 53 bin 537 vatandaşımız öldü, 107 bin 213 vatandaşımız ise yaralandı. Yaşanan kayıplar nedeniyle sarsıntı asrın felaketi olarak tarihe geçti.
Türkiye İktisat Siyasetleri Araştırma Vakfı (TEPAV) tarafından zelzelenin ekonomik tesirleri hakkında yapılan araştırmaya nazaran, devasa yıkımın maliyeti de devasa boyutta oldu. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) tarafından Mart 2023’te yayınlanan Kahramanmaraş ve Hatay Sarsıntıları Raporuna nazaran zelzelenin maliyeti yaklaşık 104 milyar dolar oldu.
Deprem sebebiyle oluşan hasarın en değerli kısmı yaklaşık 57 milyar dolar ile konut hasarında gerçekleşti. Kamu altyapısı ve hizmet binaları 13 milyar dolar ve konut hariç özel kesim hasarı 12 milyar dolar oldu.
2023 yılında harcanan fiyat ulusal gelirin yüzde 3,7’si
Araştırmada, zelzele harcamalarının 2023 yılı bütçesi üzerindeki yükü yüksek olduğu belirtildi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in 15 Ocak 2024 tarihinde yapmış olduğu basın açıklamasında, sarsıntıya yönelik muhtaçlıklar için 2023 yıl sonunda harcama fiyatının 950 milyar TL (milli gelirin yüzde 3,7’si) düzeyine ulaştığını açıkladı. Orta Vadeli Programda (2024- 26) zelzele kaynaklı bütçe ödeneklerinde 2024 yılında zelzele kaynaklı masrafların ulusal gelire oranını yüzde 2,5, 2025 yılında yüzde 0,9 ve 2026 yılında ise yüzde 0,8 olarak hedeflendiği görülüyor. Sarsıntı kaynaklı harcamalar 4 yıllık periyotta ulusal gelirin yaklaşık 8 puanına denk düşüyor.
İhracatta yüzde 13’lük düşüş
İl bazında bilgilere nazaran 2023 yılında zelzele bölgesinde toplam ihracat bir evvelki yıla nazaran yüzde 13 oranında azaldı. En sert düşüşler yüzde 53 ile Osmaniye, yüzde 30 ile Adıyaman ve Kahramanmaraş’ta, yüzde 28 ile Hatay’da yaşandı. Bölgesel ihracattaki düşüş, Türkiye’nin 2023 yılı ihracatının bir evvelki yıla nazaran yüzde 1 ile sonlu artmasında tesirli oldu.
İstihdamda büyük kayıplar yaşandı, işsizlik rekor düzeye ulaştı
Deprem sonrasında yaşanan yıkımla birlikte bölge dışına yüksek göç verilmesine karşın zelzele bölgesinde işsizlik rekor düzeyde arttı. İşkur datalarına nazaran işsizlik ödeneğine başvuranlar, 2023 yılı Ocak-Kasım periyodunda, sarsıntıdan en çok etkilenen vilayetler ortasında yer alan Hatay’da yüzde 83, Adıyaman’da yüzde 50, Kahramanmaraş’ta yüzde 46, Malatya’da ise yüzde 40 oranında arttı.
